W toku prowadzonych analiz odkryli bowiem, że za zdolność do porzucania nieskutecznych strategii i wypracowywania nowych może odpowiadać acetylocholina, czyli jeden z najważniejszych neuroprzekaźników w ludzkim mózgu. Wyniki w tej sprawie są dostępne na łamach Nature Communications i pokazują, że szczególnie istotnym momentem dla uruchomienia tego mechanizmu jest… doświadczenie rozczarowania. To właśnie wtedy mózg otrzymuje sygnał, iż dotychczasowe działanie przestało przynosić oczekiwane rezultaty.
Czytaj też: Te warzywa naprawdę warto jeść częściej. Dietetycy nie mają wątpliwości
Zespół badawczy postanowił sprawdzić, co dzieje się w mózgu w chwili, gdy rzeczywistość przestaje odpowiadać naszym oczekiwaniom. W tym celu jego członkowie wykorzystali myszy uczone poruszania się po wirtualnym labiryncie. Zwierzęta stopniowo zapamiętywały trasę prowadzącą do nagrody i z czasem wykształcały skuteczną strategię działania. Następnie badacze zmienili zasady eksperymentu: droga, która wcześniej prowadziła do nagrody, przestała przynosić oczekiwany efekt.
Właśnie w tym momencie wystąpił gwałtowny wzrost poziomu acetylocholiny w określonych obszarach mózgu. Zwierzęta, u których pojawiał się silniejszy sygnał chemiczny, znacznie szybciej rezygnowały ze starego schematu postępowania i próbowały nowych rozwiązań. Według autorów badania jest to pierwszy tak bezpośredni dowód pokazujący, że rozczarowanie nie jest wyłącznie negatywnym doświadczeniem emocjonalnym. Może pełnić funkcję biologicznego impulsu skłaniającego organizm do uczenia się i adaptacji.
Odkrycie, które może pomóc w walce z uzależnieniami
Naukowcy przeprowadzili również eksperymenty, podczas których ograniczyli działanie acetylocholiny. Wyniki okazały się jednoznaczne. Myszy znacznie częściej powtarzały nieaktualne zachowania, mimo że nie prowadziły one już do zdobycia nagrody. Zwierzęta wykazywały mniejszą elastyczność i miały większy problem z dostosowaniem się do nowych warunków. Według mnie to jasny sygnał, iż acetylocholina działa jak biologiczny przełącznik. Informuje mózg, że dotychczasowa strategia zawiodła i należy rozpocząć poszukiwanie alternatywnego rozwiązania.
Autorzy podkreślają, że wyniki badań mogą mieć ogromne znaczenie dla medycyny. Problemy z elastycznością zachowania są charakterystyczne dla wielu schorzeń neurologicznych i psychiatrycznych. Dotyczy to między innymi uzależnień, zaburzeń obsesyjno kompulsyjnych oraz choroby Parkinsona. W każdym z tych przypadków pacjenci często mają trudność z porzucaniem utrwalonych schematów działania, nawet gdy przynoszą one negatywne konsekwencje.
Jeżeli przyszłe badania potwierdzą podobne mechanizmy u ludzi, możliwe będzie opracowanie nowych terapii wspomagających proces zmiany zachowania. Nie chodziłoby wyłącznie o leczenie samych objawów, lecz o wpływanie na podstawowe mechanizmy odpowiedzialne za uczenie się na błędach. Współczesna neurobiologia coraz częściej sugeruje, że mózg nieustannie porównuje oczekiwane rezultaty z rzeczywistymi efektami działań. Gdy pojawia się różnica pomiędzy tym, czego się spodziewaliśmy, a tym, co faktycznie nastąpiło, ruszają procesy uczenia.
Dotychczas szczególną uwagę naukowcy poświęcali dopaminie, która odpowiada za system nagrody i motywacji. Nowe badanie sugeruje jednak, że równie ważną rolę może odgrywać acetylocholina. Podczas gdy dopamina pomaga wzmacniać zachowania prowadzące do sukcesu, acetylocholina może odpowiadać za sytuacje odwrotne, czyli za moment, w którym trzeba uznać, że dotychczasowa metoda przestała działać. To właśnie dzięki współpracy tych dwóch układów człowiek jest w stanie nie tylko utrwalać skuteczne działania, ale i porzucać te nieskuteczne.
Źródło: Nature Communications