Obecnie Antarktyda kojarzy się przede wszystkim z rozległymi lodowcami i ekstremalnie niskimi temperaturami, lecz pod warstwą lodu kryje się znacznie bardziej złożony krajobraz. Wygląda na to, że dawniej znajdowały się tam doliny, równiny i pasma górskie. Niestety, ponad 99,5 procent powierzchni kontynentu pozostaje pokryte lodem, dlatego bezpośrednie badanie jego geologicznej przeszłości jest wyjątkowo trudne.
Czytaj też: Jeziora na całym świecie zaczęły zmieniać się w tym samym rytmie. Naukowcy ostrzegają
Z pomocą przychodzą naukowcy z Australian National University oraz ośrodka GFZ German Research Centre for Geosciences. Ich badania rzucają nowe światło na historię tego regionu. Badacze zidentyfikowali dowody na istnienie ogromnych pasm górskich, które powstały między 650 a 450 mln lat temu, podczas łączenia się kontynentów tworzących Gondwanę.
Ta była jednym z największych superkontynentów w historii Ziemi. Obejmowała obszary dzisiejszej Afryki, Ameryki Południowej, Antarktydy, Australii oraz Indii. Jej powstanie wiązało się z potężnymi zderzeniami płyt kontynentalnych, które doprowadziły do wypiętrzenia rozległych łańcuchów górskich. Według badaczy najbardziej intensywne procesy górotwórcze zachodziły w rejonie dzisiejszej Antarktydy, gdy kontynent ten łączył się z Indiami i Afryką. Powstałe wówczas struktury mogły osiągać rozmiary porównywalne ze współczesnymi Himalajami. Z czasem zostały jednak w znacznym stopniu zniszczone przez erozję, a ich pozostałości znalazły się pod grubą pokrywą lodową.
Jako że bezpośrednie pobieranie próbek skał spod antarktycznego lodu jest bardzo trudne, badacze zastosowali inną metodę. Przeanalizowali 1712 niewielkich ziaren cyrkonu odzyskanych z osadów znajdujących się wzdłuż wybrzeży Antarktydy. Cyrkon jest minerałem szczególnie przydatnym w badaniach geologicznych. Jego kryształy mogą przetrwać miliony, a nawet miliardy lat, zachowując informacje o wieku skał, z których pochodzą oraz warunkach, w jakich powstały. Analiza ich składu chemicznego i izotopowego pozwala odtworzyć przebieg dawnych procesów tektonicznych.
Czytaj też:Błyskawice zbierają śmiertelne żniwo w Zimbabwe. W tle wątek czarnej magii
Wyniki wskazały na wyjątkowo intensywną aktywność górotwórczą w okresie od 650 do 450 mln lat temu. Część kryształów wykazywała charakterystyczne cechy świadczące o powstawaniu w warunkach bardzo wysokiego ciśnienia, typowych dla głębokich korzeni potężnych łańcuchów górskich. Oznacza to, że pod obecnym lodowym krajobrazem Antarktydy mogą znajdować się pozostałości struktur, które niegdyś należały do największych systemów górskich na Ziemi.
