Wśród 40 artefaktów znalazło się 19 podłużnych, rurkowatych obiektów i to właśnie one dostarczają więcej pytań niż odpowiedzi. Naukowcy dokonali jednak pewnych postępów w tym niezwykłym śledztwie, ponieważ ustalili, z jakich zwierząt wykonano te przedmioty. Odtworzyli również część technik stosowanych przez rzemieślników żyjących około 6000 lat temu.
Czytaj też: Pod piaskami Kazachstanu ukrywała się monumentalna świątynia. To dziedzictwo tajemniczego ludu
Znaleziska pochodzą ze stanowiska archeologicznego Jeghegis-1, położonego w dolinie rzeki o tej samej nazwie. Skalna kryjówka znajduje się na wysokości około 1500 metrów n.p.m. i przez setki lat była wykorzystywana przez ludzi epoki chalkolitu. Datowanie radiowęglowe sugeruje, że mieszkali oni tam między 4100 a 3500 rokiem p.n.e. Był to okres istotnych przemian technologicznych i gospodarczych na Kaukazie Południowym.
Międzynarodowy zespół badawczy przeanalizował łącznie 40 artefaktów wykonanych z kości. Wśród nich znalazły się 23 półprodukty, 10 ukończonych narzędzi, cztery pozostałości produkcyjne oraz trzy fragmenty surowca. Największe zainteresowanie wzbudziło 19 przedmiotów o charakterystycznym, wydłużonym i rurkowatym kształcie. Na ich powierzchniach widać ślady cięcia, piłowania, ścierania oraz obróbki mechanicznej. Część z nich nie została jednak ukończona.
Do czego mogły służyć? Badacze nie wykluczają, iż podobne obiekty w przeszłości wykorzystywano jako instrumenty muzyczne, niewielkie pojemniki, amulety lub ozdoby. Co ciekawe, powtarzalność kształtów może sugerować, że ich produkcja odbywała się według określonych zasad. Niewykluczone, iż rurki miały również znaczenie społeczne, na przykład wiązały się ze statusem ich właścicieli.
Istotne w badaniach okazało się wykorzystanie metody ZooMS, czyli identyfikacji gatunków zwierząt na podstawie charakterystycznych sygnatur białek kolagenowych zachowanych w kościach. Dzięki tej technice naukowcy mogli ustalić pochodzenie surowca nawet wtedy, gdy fragmenty kości utraciły cechy anatomiczne pozwalające na tradycyjną identyfikację. Ze względu na strategię skoncentrowaną na minimalnie inwazyjnym pobieraniu próbek członkom zespołu badawczego udało się uniknąć ich uszkodzenia.
Czytaj też:Grobowiec z Syberii zawiera ślady psychoaktywnych substancji. Sięgają zamierzchłych czasów
A co z efektem końcowym? Badacze zidentyfikowali 39 z 40 artefaktów, dzięki czemu wiemy teraz, że 16 przedmiotów wykonano z kości kóz, 11 z kości owiec, 6 z kości królików, 1 z kości gazeli, a 2 z kości świni lub dzika. Pozostałe trzy próbki udało się przypisać jedynie do szerszych grup zwierząt. Dominacja owiec i kóz nie jest przypadkowa. Zwierzęta te stanowiły podstawę lokalnej gospodarki, dostarczając zarówno mięsa, jak i mleka, wełny czy surowców do produkcji narzędzi.
Jeśli zaś chodzi o historię regionu, to widać, że jego mieszkańcy posiadali rozwinięte umiejętności obróbki materiałów organicznych. Ślady na powierzchniach artefaktów pozwalają sądzić, że do ich kształtowania wykorzystywali narzędzia kamienne. Badacze nie stwierdzili jednoznacznych śladów charakterystycznych dla obróbki metalowymi narzędziami. To istotny szczegół, wszak epoka chalkolitu była czasem rozwoju wczesnej metalurgii. W tym samym okresie na Kaukazie rozwijało się wydobycie soli, przetwarzanie metali oraz hodowla zwierząt na coraz większą skalę. Obecność surowych fragmentów kości, odpadów produkcyjnych, półproduktów i gotowych narzędzi sugeruje, że przynajmniej część procesu wytwarzania odbywała się bezpośrednio w schronieniu Jeghegis-1.