Zacznijmy od początku. Relacje o świecących wodach pojawiają się w dziennikach pokładowych od co najmniej czterystu lat. Żeglarze opisywali rozległe obszary oceanu, które wyglądały jak pokryte śniegiem lub płynnym… srebrem. W przeciwieństwie do dobrze znanej bioluminescencji widocznej przy falach czy poruszających się zwierzętach morskich, tzw. mleczne morza tworzą jednolitą, delikatnie świecącą powierzchnię rozciągającą się nawet na tysiące kilometrów kwadratowych.
Czytaj też: Każdego dnia o tej samej porze pojawia się gigantyczna chmura. Naukowcy od dekad próbują ją rozpracować
Na stan z 2025 roku udokumentowano około 400 obserwacji tego fenomenu na przestrzeni ostatnich czterech stuleci. To jednak wciąż zbyt mało, aby jednoznacznie określić mechanizm jego powstawania. Naukowcy podkreślają, że zjawisko jest niezwykle rzadkie i zazwyczaj występuje na otwartym oceanie, z dala od wybrzeży, co znacząco utrudnia prowadzenie bezpośrednich badań.
Przełom nastąpił w 1985 roku, gdy ekspedycji badawczej udało się pobrać próbki wody z obszaru objętego świeceniem. Analizy wykazały obecność ogromnych ilości bioluminescencyjnych bakterii z gatunku Vibrio harveyi. To właśnie one wydają się źródłem charakterystycznego światła. Odkrycie nie rozwiązało jednak zagadki, ponieważ nadal nie wiadomo, co sprawia, iż miliardy bakterii jednocześnie tworzą gigantyczne, świecące skupiska widoczne z dużych odległości.
Badacze nie wiedzą nawet, czy pojawienie się mlecznych mórz świadczy o wyjątkowo zdrowym ekosystemie morskim, czy wręcz przeciwnie: jest oznaką zachodzących w nim niekorzystnych zmian. Odpowiedź na to pytanie mogłaby dostarczyć cennych informacji o funkcjonowaniu oceanów i wpływie zmian klimatycznych na życie morskie.
Analiza historycznych obserwacji sugeruje, że zjawisko najczęściej pojawia się na Morzu Arabskim oraz w rejonach Azji Południowo-Wschodniej. Naukowcy podejrzewają, iż istotną rolę mogą odgrywać wielkoskalowe zjawiska klimatyczne, takie jak Dipol Oceanu Indyjskiego oraz El Niño-Oscylacja Południowa. Na razie są to jednak hipotezy wymagające dalszych badań.
Czytaj też:Ludzkość wykonała pierwszy krok do życia pod wodą. Nowe schronienie znajduje się na dnie morza
Nowe możliwości przyniosło wykorzystanie obserwacji satelitarnych. Satelity należące do NASA i NOAA wyposażone w instrument VIIRS potrafią rejestrować słabe światło emitowane przez powierzchnię oceanu podczas nocy. Dzięki temu naukowcy nie tylko potwierdzili występowanie kolejnych przypadków mlecznych mórz, lecz dodatkowo stworzyli bazę danych oraz opracowują algorytmy pozwalające przewidywać, gdzie i kiedy fenomen może pojawić się ponownie. W latach 2012-2021 udało im się zidentyfikować z kosmosu dwanaście takich zdarzeń, w tym jedno z 2019 roku, którego powierzchnia była porównywalna z obszarem Islandii.
Zdaniem badaczy poznanie natury tego niezwykłego zjawiska może mieć zaskakująco szerokie konsekwencje. Bioluminescencja należy bowiem do najstarszych mechanizmów wykorzystywanych przez organizmy żywe, dlatego jej dokładne zrozumienie powinno pomóc w badaniach ziemskich ekosystemów czy poszukiwaniu prostych form życia poza naszą planetą. Mimo postępu technologicznego mleczne morza pozostają jednym z najbardziej zagadkowych fenomenów występujących na powierzchni oceanów.
Źródło: Earth and Space Science