Naukowcy prowadzili takie działania na terenach Jordanii, Arabii Saudyjskiej i innych krajów Bliskiego Wschodu. Teraz mówią jasno: rozsiane są tam tysiące gigantycznych kamiennych konstrukcji, których przeznaczenie do dziś pozostaje zagadką. Niektóre z nich mają rozmiary większe od współczesnych osiedli mieszkaniowych. Inne ciągną się przez setki metrów, tworząc geometryczne wzory widoczne wyłącznie z powietrza. Część tych budowli powstała nawet 12 tysięcy lat temu, czyli na długo przed wzniesieniem egipskich piramid bądź słynnego Stonehenge.
Czytaj też: Meksykańskie miasto kryło przeszłość sięgającą Zapoteków. To gigantyczny kompleks zlokalizowany pod ziemią
Mimo to jedno pozostaje bez zmian: dziesięciolecia badań nie pozwoliły jednoznacznie odpowiedzieć, dlaczego ktoś w ogóle je zbudował i jaką funkcję dla nich przewidział. Pierwsze informacje o tajemniczych strukturach pojawiły się już po I wojnie światowej. Brytyjscy piloci przemierzający szlaki lotnicze między Kairem a Bagdadem zauważyli na pustyni dziwne kamienne wzory przypominające koła, sieci oraz figury geometryczne. Miejscowe plemiona beduińskie znały te konstrukcje od pokoleń, lecz nie potrafiły wyjaśnić ich pochodzenia.
Jednymi z najbardziej zagadkowych obiektów są “koła” i “meduzy”. Z lotu ptaka przypominają ogromne okręgi podzielone promieniście na segmenty. Niektóre mają średnicę kilkuset metrów. Naukowcy nie wiedzą, czy były osadami, miejscami magazynowania żywności, przestrzeniami rytualnymi czy może pełniły kilka funkcji jednocześnie. Rozeznanie w temacie utrudnia istotny fakt: do wielu tych struktur archeolodzy nigdy nie dotarli i opierają się jedynie na obserwacjach z wysokości.
Prehistoryczne struktury obserwowali już piloci latający nad nimi po I wojnie światowej
Jeszcze większe zainteresowanie badaczy wzbudzają tzw. pustynne latawce. Są to monumentalne systemy kamiennych murów, które z powietrza przypominają latawiec z długim ogonem. Konstrukcje składają się z dwóch lub więcej długich ścian zbiegających się w kierunku dużego ogrodzonego obszaru. Najbardziej prawdopodobna teoria zakłada, iż służyły jako gigantyczne pułapki myśliwskie. Zwierzęta, takie jak gazele czy antylopy, były spędzane pomiędzy murami do centralnego zagłębienia, gdzie łatwiej można było je schwytać lub zabić. Takie konstrukcje znajdują się w wielu miejscach: od Armenii aż po Jemen, a ich liczba liczona jest w tysiącach.
W ostatnich latach szczególną uwagę archeologów przyciągnęły również tajemnicze budowle, mustatile. Są to wydłużone kamienne prostokąty występujące głównie na północnym zachodzie Arabii Saudyjskiej. Dotychczas udało się zidentyfikować ponad tysiąc takich obiektów, a niektóre osiągają długość przekraczającą 600 metrów. Datowanie sugeruje, iż powstały około 7 tysięcy lat temu, gdy znaczna część dzisiejszej pustyni była znacznie bardziej zielona i wilgotna niż obecnie.
Czytaj też: Tajemnica średniowiecznej twierdzy rozwiązana po 800 latach. Naukowcy mówią o związku z Krzyżakami
Tylko po co? Początkowe teorie wskazywały na ich wykorzystywanie w formie zagród dla zwierząt. Mogły też być elementami dawnych osad. Najnowsze odkrycia sugerują jednak, że ich funkcja była znacznie bardziej złożona. W niektórych mustatilach znajdowały się setki fragmentów rogów i czaszek bydła, kóz oraz dzikich zwierząt, skupionych wokół pionowych kamiennych bloków interpretowanych jako obiekty kultu. Zdaniem części badaczy może to świadczyć o praktykach religijnych i składaniu ofiar podczas ceremonii odbywających się tysiące lat przed powstaniem pierwszych wielkich cywilizacji Bliskiego Wschodu.
Ówczesny krajobraz mógł wręcz być usiany takimi rytualnymi obiektami. A przecież nie jest tajemnicą, że wzniesienie pojedynczego mustatilu wymagało przemieszczenia tysięcy ton kamienia i zaangażowania dużych grup ludzi. To z kolei wskazuje na wysoki poziom organizacji społecznej wśród społeczności neolitycznych zamieszkujących Półwysep Arabski. Wciąż jednak więcej jest pytań niż odpowiedzi. Archeolodzy nie wiedzą, dlaczego podobne konstrukcje pojawiają się na tak ogromnym obszarze, ani dlaczego ich twórcy poświęcali tak wielki wysiłek na budowę obiektów, które nie miały funkcji obronnej ani mieszkalnej. Być może rozwój technik badawczych pozwoli lepiej rozeznać się w tym temacie.
Źródło:APAAME