Pierwsze kroki w tym zakresie wykonała w 1961 roku Malezyjska Służba Geologiczna. Geolodzy zidentyfikowali wówczas między innymi słynną Deer Cave, czyli Jaskinię Jeleni, nazwaną tak od stad jeleni odwiedzających jej wejście w poszukiwaniu bogatych w minerały osadów. Zbadali również pierwsze fragmenty Cave of the Winds oraz Tiger Foot Cave. Choć były to pionierskie prace, ich zakres pozostawał ograniczony, a ogromna część podziemnego świata nadal była nieznana.
Czytaj też: W Andach kryje się skarb warty miliardy. Naukowcy mają tylko jedno zmartwienie
Prawdziwy przełom nastąpił kilkanaście lat później. W latach 1977-1978 Królewskie Towarzystwo Geograficzne zorganizowało wielką ekspedycję naukową, w której uczestniczyło ponad stu badaczy oraz przedstawiciele lokalnych społeczności Berawan i Penan. Wśród nich znalazła się sześcioosobowa grupa speleologów, która spędziła około trzech miesięcy pod ziemią, mapując nieznane wcześniej korytarze i komory. W trakcie piętnastomiesięcznego projektu udało się opisać około 50 kilometrów nowych jaskiń, a jednym z największych osiągnięć było odkrycie i szczegółowe zbadanie ponad 25-kilometrowego odcinka systemu Clearwater Cave.
Kolejne dekady eksploracji sprawiły, iż długość poznanych korytarzy wzrosła do ponad 260 kilometrów, a cały system pozostaje jednym z najdłuższych na świecie. Gunung Mulu słynie z rekordowych rozmiarów. To właśnie tam znajduje się Sarawak Chamber, czyli największa znana komora jaskiniowa na świecie pod względem powierzchni. Ma około 700 metrów długości, 400 metrów szerokości i blisko 80 metrów wysokości. Z kolei Deer Cave przez wiele lat uchodziła za największy korytarz jaskiniowy świata. Dopiero odkrycie wietnamskiej jaskini Sơn Đoòng (o której również kiedyś pisałem) odebrało jej ten tytuł.
Jednym z najbardziej fascynujących zjawisk zaobserwowanych podczas kolejnych wypraw było tzw. oddychanie jaskiń. Badacze zauważyli, że zmiany temperatury i ciśnienia atmosferycznego powodują powstawanie silnych przeciągów przepływających przez połączone ze sobą korytarze. To właśnie charakterystyczny, przypominający wycie szum powietrza doprowadził eksploratorów do odkrycia nowych przejść. Podczas jednej z ekspedycji w latach 80. potężny podmuch wydobywający się z niewielkiego otworu naprowadził badaczy na wejście do liczącej około 1,3 kilometra długości Sakai’s Cave. Zjawisko to stało się symbolem “wyjącej” góry, która dosłownie zdradzała istnienie ukrytych pod ziemią przestrzeni.
Mechanizm ten jest dobrze znany speleologom i wynika ze zjawiska meteorologii jaskiniowej. Rozbudowana sieć połączonych komór i tuneli działa jak naturalny system wentylacyjny. W zależności od różnicy temperatur oraz ciśnienia powietrze jest wtłaczane lub wysysane z wnętrza góry, tworząc silne prądy, a czasami nawet lokalne mgły unoszące się wewnątrz jaskiń. Jeśli zaś chodzi o powstanie całego tamtejszego systemu, to było ono możliwe dzięki specyficznym właściwościom wapienia.
Czytaj też: Naukowcy przewiercili ponad kilometr dna oceanu. Odkryli system zasilający Zaginione Miasto
Skały zbudowane głównie z węglanu wapnia przez miliony lat ulegały rozpuszczaniu pod wpływem lekko kwaśnej wody deszczowej zawierającej dwutlenek węgla. W efekcie powstały rozległe korytarze, studnie, komory i podziemne rzeki. Według badań geologicznych główne ciągi jaskiniowe rozwijały się przez ponad dwa miliony lat, równolegle z przekształcaniem krajobrazu otaczających gór krasowych.
Źródło: UNESCO