Uczeni działali na terenie sanktuarium poświęconego wspomnianemu bóstwu w miejscowości Močići na południowym wybrzeżu Adriatyku. W toku prowadzonego śledztwa doszli do wniosku, że praktyki religijne wyznawców tego rzymskiego kultu mogły wyglądać zupełnie inaczej, niż sądzili naukowcy od lat zajmujący się tą sprawą.
Czytaj też: Tą trasą od wieków podróżowali pielgrzymi. Archeolodzy właśnie odsłonili związane z nimi artefakty
Kult Mitry należał do najpopularniejszych religii misteryjnych późnego Cesarstwa Rzymskiego. Przez wieki badacze byli przekonani, iż jego wyznawcy spotykali się głównie w specjalnie budowanych, zamkniętych i słabo oświetlonych świątyniach zwanych mitreami. Obiekty te miały przypominać jaskinie, ponieważ według mitologii Mitra narodził się ze skały, a wiele rytuałów związanych z jego kultem odwoływało się do symboliki podziemnych przestrzeni. Archeolodzy odkryli dotąd ponad 150 takich sanktuariów rozsianych po całym dawnym Imperium Rzymskim, od Brytanii aż po Syrię.
Tymczasem stanowisko w Močići nie wpisuje się w ten dobrze znany schemat. Zespół badawczy z Uniwersytetu Harvarda oraz Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej ponownie przeanalizował miejsce odkryte jeszcze na początku XX wieku. Wnioski okazały się zaskakujące. Najwyraźniej sanktuarium nie było klasyczną zamkniętą świątynią, lecz otwartą przestrzenią kultową, której najważniejszym elementem były naturalne formacje skalne, źródło wody oraz charakterystyczny krajobraz krasowy wybrzeża Dalmacji.
Kult Mitry zdecydowanie bardziej zróżnicowany, niż myśleliśmy?
Badacze twierdzą, że miejsce kultu nie znalazło się tam przypadkowo. Dawni mieszkańcy zbudowali je otoczeniu naturalnych elementów krajobrazu, które miały szczególne znaczenie religijne. Zamiast budować sztuczną imitację jaskini, wyznawcy Mitry wykorzystali istniejące formacje skalne, nadając im symboliczne znaczenie. Wniosek? Praktyki religijne związane z kultem Mitry mogły być znacznie bardziej elastyczne i dostosowane do lokalnych warunków niż słyszeliśmy od badaczy.
Do tej pory panowało przekonanie, jakoby mitraizm był religią o bardzo jednolitym charakterze. Sanktuaria rozsiane po całym imperium miały funkcjonować według podobnych zasad, a rytuały odbywały się w niemal identycznych przestrzeniach. Doniesienia ze stanowiska w Chorwacji pokazują zupełnie inny obraz. Tamtejsi mieszkańcy najwyraźniej interpretowali kult Mitry na własny sposób, dostosowując go do otaczającego środowiska, i tradycji.
Nie bez znaczenia pozostaje obecność naturalnego źródła wody. W wielu innych sanktuariach mitraickich archeolodzy odnajdywali baseny, kanały lub instalacje wodne wykorzystywane podczas ceremonii. W Močići źródło stanowiło integralną część naturalnego krajobrazu, co mogło wzmacniać religiczne znaczenie miejsca. A przecież w symbolice związanej z Mitrą woda odgrywała ważną rolę i często była powiązana z opowieściami o cudownym wydobywaniu jej ze skały.
Źródło: Journal of Roman Archaeology