Rośliny kwiatowe pojawiły się w zapisie kopalnym stosunkowo nagle, około 125 milionów lat temu, we wczesnej kredzie. Ich szybkie rozprzestrzenienie i ogromne tempo różnicowania od dawna stanowią wyzwanie dla biologów ewolucyjnych. Chodziło przede wszystkim o to, dlaczego grupa roślin, która wcześniej była słabo reprezentowana w znanym zapisie kopalnym, zaczęła w stosunkowo krótkim czasie osiągać ogromną różnorodność.
Czytaj też:Humbaki z Morza Arabskiego mają własny język. Naukowcy odnotowali genetyczną odrębność
Nowych informacji dostarczyły badania geologa Aramco, Haniego Boukhamsina, prowadzone w ramach jego doktoratu na University of Western Australia. Naukowiec przeanalizował skamieniałe ziarna pyłku pochodzące z formacji Biyadh i Shu’aiba na terenie Arabii Saudyjskiej. Obie formacje pochodzą z wczesnej kredy, czyli okresu, w którym rośliny kwiatowe zaczęły gwałtownie się różnicować.
W próbkach widać wyjątkowo dużą różnorodność pyłku roślin kwiatowych. Według autorów badań była ona większa niż różnorodność obserwowana w porównywalnych zapisach z Europy i Ameryki Północnej. Wynik ten sugeruje, że region Półwyspu Arabskiego mógł być znacznie ważniejszym obszarem rozwoju wczesnych roślin kwiatowych, niż wcześniej zakładali uczeni.
Jedna z hipotez przedstawionych przez Boukhamsina zakłada, jakoby szczególną rolę miały odegrać wyspy i archipelagi znajdujące się wówczas w pobliżu płyty arabskiej. W okresie wczesnej kredy panował tam ciepły klimat z sezonowymi opadami. Rzeki spływały do oceanu, tworząc rozległe delty i odkładając grube warstwy osadów. To właśnie w takich środowiskach mogły powstawać dogodne warunki dla rozwoju roślinności.
Według pierwszego modelu proponowanego przez badacza okresowe obniżanie poziomu mórz umożliwiało migrację organizmów między wyspami. Nasiona roślin mogły tym sposobem przenosić się między izolowanymi obszarami przy udziale ptaków i latających gadów. Kiedy poziom morza ponownie się podnosił, poszczególne wyspy zostawały od siebie oddzielone. Izolacja populacji mogła sprzyjać powstawaniu nowych gatunków oraz zwiększaniu różnorodności roślin kwiatowych.
Druga hipoteza koncentruje się natomiast na środowiskach wodnych. Jeziora i inne zbiorniki znajdujące się wzdłuż ówczesnego wybrzeża Półwyspu Arabskiego mogły tworzyć odizolowane siedliska, w których rozwijały się rośliny kwiatowe związane z wodą. Ich późniejsze oddzielenie od innych populacji prowadziłoby do dalszej ewolucji i powstawania nowych gatunków.