Kamienna konstrukcja rozciągająca się na pustynnych terenach Sahary Zachodniej nie mogła umknąć uwadze badaczy, choć jej przeznaczenie i chronologia przez lata pozostawały słabo poznane. Dopiero teraz ustalili oni, że pochowany w środku człowiek żył około 4400 lat temu. To pierwsze bezwzględne datowanie tego rodzaju obiektu, a szczegółowe ustalenia uczonych są dostępne na łamach African Archaeological Review.
Czytaj też:Człowiek Smok zmienia spojrzenie na ewolucję. Wystarczyła jedna czaszka
Jak relacjonują uczeni, objęty badaniami grobowiec znajduje się w pobliżu koryta okresowej rzeki Wadi Lawash el Telli, na skraju stanowiska archeologicznego Sluguilla Lawash, znanego z licznych rytów naskalnych. Tamtejszy monument należy do grupy określanej przez archeologów jako antennae tumuli, czyli kurhany z antenami. Ich charakterystyczną cechą jest kamienny nasyp, od którego odchodzą dwie długie, liniowe konstrukcje. W badanym przypadku całość ma 54,5 metra długości. Główna część grobowca mierzy około 12,5 na 10 metrów, a jej wysokość nie przekracza trzech metrów.
Budowniczowie wykorzystali miejscowy wapień, układając kamienie bez zaprawy. Większość z nich ma mniej niż metr długości. Choć konstrukcja robi wrażenie rozmiarami, jej budowa mogła nie wymagać dużej grupy ludzi ani zaawansowanych narzędzi. Archeolodzy zwrócili uwagę również na orientację kamiennych ramion, skierowanych pod kątem około 102 stopni względem północy. Podobne ustawienie widywano już w innych tego rodzaju monumentach, choć nie jest jasne, czy miało ono znaczenie symboliczne, rytualne, czy też wynikało z innych względów.
Wykopaliska, które odegrały szczególną rolę w tej sprawie, miały miejsce w kwietniu 2018 roku. Pod warstwą luźno ułożonych kamieni badacze odkryli wtedy większe płyty wapienne przykrywające szczątki człowieka. Szkielet należał prawdopodobnie do osoby w wieku od 25 do 35 lat. Ze względu na zły stan zachowania kości nie udało się ustalić jej płci. Zmarły spoczywał na plecach, z głową skierowaną na południe i nogami zgiętymi w stronę zachodnią. Naukowcy nie znaleźli wyraźnych śladów jamy grobowej ani dowodów sugerujących, że pochówek został później naruszony.
Przy szczątkach znajdowały się zaledwie cztery obrączkowate paciorki wykonane ze skorupy jaj strusia. Podobne przedmioty występują w różnych częściach regionu, dlatego nie pozwalają jednoznacznie określić przynależności kulturowej zmarłego. Na jednej z kości palca widniała natomiast narośl, która może stanowić pokłosie powtarzalnego obciążania dłoni.
Czytaj też:Archeolodzy na tropie walijskiej legendy. Rzymski fort jest kluczem do poznania prawdy
Ustalenie wieku grobowca nie było łatwe. Pierwsze próby z 2018 roku nie przyniosły rezultatów, ponieważ w kościach brakowało kolagenu, niezbędnego do zastosowanej metody datowania. Dopiero w ubiegłym roku badacze wykorzystali mineralną część szczątków i uzyskali dwa zgodne wyniki. Analizy ujawniły, iż pochówek pochodzi sprzed około 4417-4100 lat. Najbardziej prawdopodobny przedział datowania obejmuje około 4407-4230 lat temu. Oznacza to, że monument powstał u schyłku neolitu, w okresie, gdy na tym obszarze pojawiły się również kurhany o kształcie zbliżonym do półksiężyca.
Odkrycie to jest ważne w kontekście badań nad prehistorycznymi społecznościami Sahary. Dotychczas brakowało wiarygodnych dat dla kurhanów z charakterystycznymi kamiennymi ramionami, mimo że podobne konstrukcje występują na rozległych obszarach regionu. Wcześniejsze badania jednego z takich grobowców, położonego w dolinie Tasua, nie doprowadziły do odnalezienia szczątków ani przedmiotów pozwalających wyjaśnić jego funkcję. Nowe ustalenia potwierdzają, że przynajmniej część tych budowli służyła jako miejsca pochówku. Nie odpowiadają jednak na wszystkie pytania. Wciąż nie wiadomo, dlaczego ich twórcy wybierali tak nietypowy kształt, co oznaczało ustawienie kamiennych ramion ani jakie przekonania towarzyszyły obrzędom pogrzebowym.