Jak długo hazard towarzyszy naszemu gatunkowi?
Badania, o których jest mowa, wyraźnie sugerują, że najstarsze znane kości do gry powstały w Ameryce Północnej pod koniec epoki lodowcowej. Zostały wykonane przez rdzennych mieszkańców kontynentu i datowane są nawet na 12 000-13 000 lat temu. To przełom, ponieważ wcześniejsze znaleziska z Mezopotamii czy doliny Indusu miały “zaledwie” 5500 lat. Teraz mówimy więc o odkryciach ponad dwukrotnie starszych.
Czytaj też: Zagadkowe Mohendżo Daro kolebką ludzkiej cywilizacji. Nowe ustalenia przesuwają miejsce jej narodzin
Odnalezione obiekty znacząco różnią się od współczesnych sześciennych kostek. Nie miały kropek ani regularnych kształtów. Najczęściej były to niewielkie, dwustronne fragmenty kości lub drewna, z jedną stroną oznaczoną, a drugą gładką. Działały jednak na tej samej zasadzie co dzisiejszy rzut monetą: pozwalały uzyskać losowy wynik i podejmować decyzje w oparciu o przypadek.
Naukowcy podkreślają, iż nie były to losowe przedmioty. Wręcz przeciwnie, wszystko wskazuje na to, że były celowo projektowane jako narzędzia do generowania losowości. Analiza setek znalezisk z ponad 50 stanowisk archeologicznych wykazała, że spełniają one konkretne kryteria, tj. odpowiedni kształt, oznaczenia oraz rozmiar umożliwiający rzucanie nimi w grupach.
Rekordowo stare kości do gry
Co ciekawe, funkcja tych “kości” mogła być znacznie szersza niż zwykła rozrywka. Badacze sugerują, jakoby gry losowe pełniły ważną rolę społeczną. W społecznościach łowiecko-zbierackich mogły służyć budowaniu relacji między grupami, ułatwiać wymianę dóbr, a nawet pomagać w rozwiązywaniu konfliktów. W świecie bez formalnych instytucji takie mechanizmy mogły być kluczowe dla przetrwania i współpracy.
Istnieją również przesłanki, iż gry tego typu były istotnym elementem życia społecznego i kulturowego, a nie jedynie marginalną rozrywką. W niektórych przekazach historycznych sugeruje się, iż grą w kości często zajmowały się kobiety, a same rozgrywki mogły mieć charakter rytualny lub integracyjny.
Czytaj też: Pies najlepszym przyjacielem człowieka? Na pewno najstarszym. Datowanie szczątków zaskoczyło nawet ekspertów
Warto podkreślić coś jeszcze: kości do gry są ściśle powiązane z pojęciem prawdopodobieństwa, czyli jednym z fundamentów matematyki i współczesnej nauki. Jeśli ludzie używali ich już 12 tysięcy lat temu, oznacza to, że rozumienie losowości i nieprzewidywalności pojawiło się znacznie wcześniej, niż dotąd zakładano. Nowe badania pokazują więc, że pradawne społeczności nie tylko przetrwały w trudnych warunkach epoki lodowcowej, lecz również rozwijały złożone formy myślenia abstrakcyjnego.
