Stanowisko, o którym mówimy, znajduje się w Parku Przyrody Serra de Montsant w Katalonii, nad rzeką Montsant. Od 2013 roku działają tam naukowcy z Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie oraz Hiszpańskiej Narodowej Rady ds. Badań Naukowych. Najnowszy sezon wykopalisk przyniósł bogactwo odkryć, ponieważ archeolodzy odsłonili kolejne warstwy osadnicze, które zachowały niezwykle czytelny zapis zmian zachodzących między mezolitem a wczesnym neolitem.
Największe zainteresowanie wzbudziły dwie doskonale zachowane warstwy mezolityczne, związane z ostatnimi społecznościami łowiecko-zbierackimi zamieszkującymi ten region. Znajdowały się w nich trzy paleniska, a także bogaty zbiór narzędzi krzemiennych, kości zwierząt i szczątków roślin. Zachowany materiał archeobotaniczny może dostarczyć cennych informacji o środowisku naturalnym oraz diecie ludzi żyjących jeszcze przed upowszechnieniem się rolnictwa.
Równie interesujące okazały się pozostałości po pierwszych społecznościach rolniczych. Badacze zidentyfikowali dwa paleniska oraz osiem jam, które początkowo pełniły funkcję magazynów do przechowywania żywności. Gdy ich pierwotne przeznaczenie dobiegło końca, mieszkańcy zaczęli wykorzystywać je jako miejsca składowania odpadów. Dzięki temu wewnątrz zachowały się fragmenty zdobionej ceramiki, narzędzia krzemienne, odpady powstałe podczas ich produkcji, kości spożywanych zwierząt czy zwęglone nasiona i owoce. Wszystkie te znaleziska tworzą wyjątkowo szczegółowy obraz codziennego życia pierwszych rolników zamieszkujących dolinę Montsant.
Dla naukowców wyjątkowo cenna okazuje się ciągłość zasiedlenia stanowiska, na którym działają. Przez tysiące lat kolejne grupy ludzi wracały do tego samego schroniska skalnego, pozostawiając po sobie wyraźnie oddzielone warstwy osadnicze. Taki zapis należy do rzadkości, ponieważ na wielu stanowiskach ślady działalności człowieka z różnych epok mieszają się bądź uległy zniszczeniu przez późniejsze procesy geologiczne i działalność ludzi. W Coves del Fem zachował się natomiast niemal podręcznikowy zapis jednej z największych rewolucji w historii ludzkości.
Przejście od łowiectwa i zbieractwa do produkcji żywności było procesem, który całkowicie zmienił rozwój cywilizacji. Pojawienie się upraw i hodowli umożliwiło tworzenie trwałych osad, wzrost liczby ludności, a także rozwój bardziej złożonych struktur społecznych. Nie nastąpiło to jednak nagle. Badania prowadzone w Coves del Fem pokazują, że przez pewien czas w tym samym regionie funkcjonowały społeczności reprezentujące odmienne style życia, a proces adaptacji nowych technologii i sposobów zdobywania pożywienia był stopniowy.
Czytaj też: Wrak bizantyjskiego statku zawierał największy złoty skarb znaleziony kiedykolwiek na Morzu Śródziemnym
Zdaniem badaczy stanowisko może odegrać kluczową rolę w wyjaśnieniu procesu neolityzacji północno-wschodniej części Półwyspu Iberyjskiego, który wciąż pozostaje słabo poznany. Analiza odnalezionych kości zwierząt, szczątków roślin, ceramiki oraz narzędzi pozwoli lepiej zrozumieć, jak zmieniały się sposoby zdobywania żywności, wykorzystywania zasobów naturalnych i organizacji życia społecznego w czasie, gdy rolnictwo zaczęło zastępować tradycyjny model życia oparty na polowaniach i zbieractwie.