Wymarły kuzyn człowieka z czasem stał się jednym z najbardziej zagadkowych przedstawicieli rodzaju Homo. Teraz sytuacja może się nawet bardziej skomplikować, ponieważ badacze przeanalizowali białka zachowane w szkliwie 23 zębów należących do co najmniej 20 osobników. W przeciwieństwie do DNA, które w ciepłym afrykańskim klimacie bardzo szybko ulega rozpadowi, niektóre białka potrafią przetrwać setki tysięcy, a nawet miliony lat.
Czytaj też: Jezioro Szkieletów w Himalajach staje się coraz bardziej zagadkowe. Zawiera genetyczny koktajl
Tym sposobem naukowcy odczytali fragmenty informacji biologicznej zapisanej w szkliwie zębów bez konieczności niszczenia cennych skamieniałości. Największym zaskoczeniem okazały się wyniki analiz białka amelogeniny, które występuje w dwóch odmianach kodowanych przez chromosomy X i Y. W żadnym z badanych zębów nie udało się odnaleźć wariantu charakterystycznego dla chromosomu Y. Oznacza to, że wszystkie przebadane osobniki były najprawdopodobniej biologicznymi samicami. Dla paleoantropologów był to wynik całkowicie nieoczekiwany, ponieważ wydawało się, iż szczątki reprezentują populację złożoną z przedstawicieli obu płci.
To z kolei oznacza potencjalny postęp w rozwiązywaniu zagadek związanych z H. naledi. Od momentu odnalezienia szczątków w 2013 roku część badaczy sugerowała, jakoby ciała zostały celowo złożone głęboko w trudno dostępnej komorze jaskini Rising Star. Hipoteza ta od początku budziła kontrowersje, ponieważ oznaczałaby istnienie złożonych zachowań społecznych u gatunku dysponującego mózgiem znacznie mniejszym od mózgu współczesnego człowieka.
Jeżeli jednak rzeczywiście wszystkie odnalezione szczątki należały do kobiet, możliwe staje się nowe wyjaśnienie. Autorzy badania sugerują, że komora mogła pełnić szczególną funkcję związaną z pochówkami wyłącznie jednej płci. Byłby to pierwszy znany przypadek takiej praktyki w historii człowieka i jego wymarłych krewnych. Oczywiście to wciąż hipoteza: nie można całkowicie wykluczyć, że za brak białka związanego z chromosomem Y odpowiada nieznana jeszcze cecha genetyczna charakterystyczna dla tego gatunku.
Badanie przyniosło również inne interesujące informacje. Analiza wykazała obecność wariantu genu odpowiedzialnego za produkcję kolagenu, który H. naledi dzielił z gatunkiem Paranthropus robustus, czyli wymarłym krewnym człowieka żyjącym w Afryce ponad milion lat temu. Odkrycie może pomóc lepiej zrozumieć ewolucyjne powiązania pomiędzy różnymi liniami dawnych homininów, choć obecnie naukowcy nie są jeszcze w stanie jednoznacznie wyjaśnić znaczenia tej wspólnej cechy.
Jako że dotychczas w przypadku afrykańskich skamieniałości sprzed setek tysięcy lat odzyskanie DNA było praktycznie niemożliwe ze względu na niekorzystne warunki klimatyczne, nowy sukces zasługuje na szczególne uznanie. Analiza tak starych białek otwiera zupełnie nowe możliwości w kontekście badania gatunków, których materiał genetyczny nie zachował się do naszych czasów. Dzięki temu naukowcy mogą poznawać ich pokrewieństwo, płeć biologiczną czy niektóre cechy genetyczne bez konieczności dysponowania kompletnym genomem.
Źródło: Cell