Powód? Banalnie prosty: większa liczba instalacji chłodzących oznacza wyższe zużycie energii, większą emisję gazów cieplarnianych i jeszcze silniejsze nagrzewanie miast. Zdaniem naukowców świat znalazł się w sytuacji, w której rozwiązanie jednego problemu może jednocześnie pogłębiać drugi.
Na ten paradoks zwracają uwagę autorzy nowego przeglądu badań opublikowanego na łamach Nature Reviews Clean Technology. Jak podkreśla Mat Santamouris z University of New South Wales w Sydney, klimatyzacja pozostanie niezbędna podczas fal upałów i nadal będzie ratować życie najbardziej narażonych osób. Nie może jednak stanowić jedynej odpowiedzi na postępujące zmiany klimatu.
Sytuacja jest bowiem nieubłagana. Zapotrzebowanie na chłodzenie budynków rośnie w bezprecedensowym tempie. Obecnie chłodzenie odpowiada już za blisko 10 procent światowego zużycia energii elektrycznej, a na całym świecie sprzedawanych jest około dziesięciu nowych klimatyzatorów na sekundę. Prognozy sugerują, że do 2050 roku liczba domowych jednostek klimatyzacyjnych może wzrosnąć do niemal 5,6 miliarda. Jednocześnie miliardy ludzi mieszkających w najgorętszych regionach świata wciąż nie mają dostępu do skutecznych i przystępnych cenowo metod ochrony przed wysokimi temperaturami.
Problem nie dotyczy samej klimatyzacji, lecz nadmiernego uzależnienia od niej. Tak przynajmniej twierdzą uczeni Każde dodatkowe urządzenie zwiększa zapotrzebowanie na energię elektryczną, szczególnie podczas fal upałów, kiedy sieci energetyczne są już mocno obciążone. Jeśli energia pochodzi z paliw kopalnych, rosną również emisje dwutlenku węgla. Dodatkowo klimatyzatory odprowadzają ciepło na zewnątrz budynków, co wzmacnia efekt tzw. miejskiej wyspy ciepła i jeszcze bardziej podnosi temperaturę w gęsto zabudowanych obszarach.
Autorzy publikacji przekonują, iż pierwszą linią obrony przed upałami powinny być rozwiązania pasywne, ograniczające nagrzewanie się budynków jeszcze przed uruchomieniem klimatyzacji. Wśród najbardziej obiecujących technologii wymieniają nowoczesne materiały odbijające promieniowanie słoneczne, systemy chłodzenia radiacyjnego i ewaporacyjnego, inteligentne osłony przeciwsłoneczne, odpowiednio zaprojektowane zacienienie oraz zaawansowane systemy wentylacji. Ich wspólne zastosowanie może znacząco obniżyć temperaturę wewnątrz budynków bez dodatkowego zużycia energii.
Jak wynika ze wspomnianego przeglądu, takie rozwiązania są w stanie zmniejszyć temperaturę we wnętrzach nawet o ponad 4 stopnie Celsjusza, a w gorącym klimacie ograniczyć zapotrzebowanie na klimatyzację aż o 80 procent. Oznacza to z jednej strony niższe rachunki za energię, a z drugiej – mniejsze obciążenie sieci elektroenergetycznych podczas ekstremalnych upałów i większe bezpieczeństwo mieszkańców w razie awarii zasilania.
Czytaj też: Plastikowe wyspy to nowe oazy życia. Naukowcy ostrzegają przed tym, co się na nich dzieje
Naukowcy dodają jeszcze jedną kwestię: bardzo istotne jest projektowanie nowych budynków z myślą o warunkach klimatycznych, jakie będą panowały za kilkadziesiąt lat. Obiekty powstające obecnie będą użytkowane również po 2050 roku, dlatego powinny być przygotowane na znacznie wyższe temperatury niż te obserwowane dziś. Oznacza to konieczność uwzględniania rozwiązań ograniczających nagrzewanie już na etapie projektowania, zamiast polegania wyłącznie na coraz wydajniejszych systemach klimatyzacji.
Ze społecznego punktu widzenia, wraz ze wzrostem temperatur chłodzenie budynków przestaje być luksusem, a staje się elementem infrastruktury niezbędnym do ochrony zdrowia. Niestety, wysokie koszty energii sprawiają, że wiele osób nie może pozwolić sobie na korzystanie z klimatyzacji w czasie największych upałów. Dlatego skuteczne strategie adaptacji do zmian klimatu powinny łączyć rozwój energooszczędnych technologii chłodzenia z odpowiednim projektowaniem budynków i miast.