W oparciu o dokonane tam odkrycia naukowcy zyskali pewność, że chodziło o coś więcej niż tylko osadę o charakterze obronnym. Ba, Łysa Góra była również centrum produkcji, wymiany handlowej i miejscem odprawiania niezwykłych obrzędów! Dopiero dzięki współczesnym badaniom możemy przekonać się, jakie było jej realne znaczenie. Polscy archeolodzy, którzy zainteresowali się tematem, piszą o zgromadzonych informacjach na łamach Antiquity. Jak podkreślają, dzięki temu mogli lepiej zrozumieć kontakty mieszkańców północno-wschodniej Polski z odległymi regionami Europy w pierwszej połowie I tysiąclecia p.n.e.
Czytaj też:Kosmetyki sprzed 2000 lat zawierają zaskakujący składnik. Znajdowały się w grobach ówczesnych kobiet
Stanowisko znajduje się na polodowcowej wydmie otoczonej terenami podmokłymi. Takie położenie zapewniało naturalną ochronę przed potencjalnymi napastnikami. W VI-IV wieku p.n.e. mieszkali tam przedstawiciele kultury kurhanów zachodniobałtyjskich, których społeczności wyróżniały się między innymi charakterystycznymi praktykami pogrzebowymi i sposobem gospodarowania. Przez długi czas w środowisku naukowym panowało przekonanie, jakoby region ten pozostawał stosunkowo odizolowany od głównych przemian kulturowych zachodzących w Europie Środkowej. Teraz ten pogląd doczekał się gruntownej przebudowy.
Łysa Góra została rozpoznana już w 1957 roku, a pierwsze wykopaliska odbywały się tam w latach 1971-1992. Dopiero jednak wznowienie badań w 2024 roku przez Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie i Wydział Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego pozwoliło na ponowną ocenę charakteru całego stanowiska. Archeolodzy odkryli niemal 350 metalowych przedmiotów, wśród których znalazły się ozdoby, broń oraz zabytki świadczące o lokalnej produkcji metalurgicznej. Ich uwagę zwróciły fragmenty brązowych ozdób, często zgromadzone w niewielkich skupiskach. Mogły być przygotowywane do ponownego przetopienia, co wskazuje na funkcjonowanie wyspecjalizowanej działalności rzemieślniczej.
Badania ujawniły również pozostałości dwóch rodzajów umocnień. Jedne składały się z wału ziemnego, drewnianej palisady i zewnętrznej fosy. Drugie, odkryte w północnej części stanowiska, miały konstrukcję całkowicie drewnianą. Nie wiadomo jeszcze, czy oba systemy funkcjonowały jednocześnie.
Jednym z najważniejszych argumentów przemawiających za dalekosiężnymi kontaktami mieszkańców Łysej Góry są znaleziska związane z bursztynem. Wykopaliska ujawniły paciorki oraz niedokończony pierścień wykonany z tego surowca. W połączeniu z przedmiotami związanymi z kulturą lateńską wskazują one na kontakty z obszarami położonymi na południe od Karpat.
Niemałą sensację wzbudził hełm typu Berru, należący do artefaktów charakterystycznych dla kręgu lateńskiego. Jego obecność na stanowisku położonym na Mazowszu jest istotnym świadectwem przepływu przedmiotów i technologii pomiędzy odległymi społecznościami. Właśnie dlatego wszystko wskazuje na to, że Łysa Góra była ważnym punktem w sieci wymiany związanej ze szlakiem bursztynowym. Nie musiała być jedynie miejscem, przez które odbywał się transport surowca znad Bałtyku. Mogła również stanowić ośrodek, którego mieszkańcy przetwarzali materiały i wytwarzali przedmioty, a przy okazji utrzymywali kontakty z przybyszami z innych części kontynentu.
Źródło:Antiquity