Sieć budowli, która tworzy większą całość
W górzystym regionie Serra do Laboreiro, rozciągającym się na granicy Galicji i Portugalii, znajdują się tysiące pradawnych kurhanów i kamiennych struktur. To jedno z największych skupisk megalitów w Europie, gdzie może znajdować się nawet ponad 10 tysięcy takich obiektów. Przez dziesięciolecia archeolodzy zastanawiali się, dlaczego neolityczne społeczności wybierały konkretne miejsca pod budowę tych monumentalnych grobowców.
Przełom przyniosło zastosowanie zaawansowanej analizy przestrzennej oraz metod opartych na sztucznej inteligencji. Międzynarodowy zespół badawczy przeanalizował rozmieszczenie setek stanowisk i odkrył, iż ich lokalizacja nie była przypadkowa, lecz podporządkowana wyraźnym wzorcom. Monumenty powstawały w miejscach o określonych cechach krajobrazu: na wzniesieniach, w punktach o dużej widoczności lub w pobliżu naturalnych granic terenu.
Co szczególnie interesujące, badania sugerują, jakoby budowniczowie tych struktur świadomie organizowali przestrzeń w sposób, który mógł mieć znaczenie symboliczne, rytualne lub społeczne. Układ megalitów wskazuje na istnienie krajobrazu, w którym poszczególne miejsca były ze sobą powiązane i mogły tworzyć sieć o znaczeniu kultowym.
Dokonane odkrycia zmieniają dotychczasowe spojrzenie na społeczności neolityczne zamieszkujące Półwysep Iberyjski. Zamiast prostych grup budujących pojedyncze grobowce, wyłania się obraz społeczeństw zdolnych do długofalowego planowania przestrzennego i organizacji pracy na dużą skalę. Sam fakt, iż podobne schematy powtarzają się w setkach konstrukcji, wskazuje na istnienie wspólnych zasad bądź tradycji przekazywanych przez pokolenia.
Nowoczesne technologie ujawniają tajemnice sprzed tysięcy lat
Badacze podkreślają również, że wybór lokalizacji mógł być związany nie tylko z topografią, lecz również z obserwacją otoczenia – widocznością dolin, szlaków migracyjnych czy nawet zjawisk astronomicznych. Choć te hipotezy wymagają dalszych badań, coraz więcej wskazuje na to, że megality były elementem złożonego systemu kulturowego, a nie jedynie prostymi miejscami pochówku.
Czytaj też: Świetnie zachowany szkielet neandertalczyka mówi nam coś istotnego. To był zaskakująco rozwinięty gatunek
Z jednej strony widzimy więc, że już 6 tysięcy lat temu ludzie potrafili organizować przestrzeń w sposób przemyślany i systemowy, tworząc trwałe struktury wpisane w krajobraz. Z drugiej natomiast, dzięki nowoczesnym technologiom możliwe staje się dziś odczytywanie tych ukrytych wzorów, które przez tysiąclecia pozostawały niewidoczne dla badaczy. W efekcie megalityczne krajobrazy północnej Iberii przestają być postrzegane jako zbiór odizolowanych obiektów. Coraz bardziej przypominają one złożoną mapę pradawnej cywilizacji.