Do takiego wniosku doszedł zespół badawczy z Paris Brain Institute oraz francuskiego Narodowego Instytutu Zdrowia i Badań Medycznych (Inserm). O szczegółach tych ustaleń ich autorzy piszą na łamach Cell Reports. Jak relacjonują, ludzki umysł nie przełącza się gwałtownie pomiędzy jawą a snem. Zamiast tego przechodzi przez szereg stanów pośrednich, w których cechy obu faz mogą się ze sobą mieszać.
Czytaj też: Pokolenie pod stałą oceną. Skąd bierze się lęk przed najmniejszym potknięciem?
W eksperymencie wzięło udział ponad 250 ochotników. Uczestnicy byli wielokrotnie wybudzani zarówno podczas zasypiania, jak i różnych faz snu. Za każdym razem naukowcy prosili ich o natychmiastowy opis tego, co działo się w ich umyśle tuż przed sygnałem prowadzącym do przebudzenia. Równocześnie uczeni monitorowali aktywność ich mózgów za pomocą elektroencefalografii (EEG), co pozwoliło porównać subiektywne relacje z rzeczywistymi zmianami zachodzącymi w układzie nerwowym.
Analiza wykazała, że doświadczeń uczestników nie da się podzielić wyłącznie na myślenie i śnienie. Badacze wyróżnili aż cztery odrębne typy aktywności umysłowej. Pierwszy odpowiadał logicznym, uporządkowanym myślom związanym z bieżącymi wydarzeniami. Drugi obejmował swobodnie płynące skojarzenia i błądzenie myślami. Trzeci przypominał klasyczne sny: był pełen niezwykłych, często nierealistycznych obrazów i wydarzeń. Czwarty stan łączył natomiast elementy wcześniejszych kategorii, pokazując, iż ludzka świadomość może płynnie przechodzić między różnymi sposobami przetwarzania informacji.
Szczególnie interesujące okazało się to, że doświadczenia przypominające sny pojawiały się również wtedy, gdy uczestnicy formalnie jeszcze nie spali. Niektóre osoby opisywały niezwykle realistyczne sceny, dziwne wydarzenia czy fantastyczne obrazy, mimo że ich mózg nadal wykazywał cechy aktywności typowej dla czuwania. Zdarzały się także sytuacje odwrotne: osoby znajdujące się już we śnie relacjonowały całkowicie logiczne rozważania, bardziej przypominające zwykłe planowanie dnia niż klasyczne marzenia senne.
Badacze podkreślają, że oznacza to konieczność zmiany sposobu myślenia o świadomości. Zamiast dwóch sztywnych stanów istnieje raczej ciągłe spektrum aktywności umysłowej, w którym granice między snem i jawą pozostają płynne. To, co nazywamy snem, może rozpoczynać się jeszcze przed utratą pełnej świadomości, a elementy typowego myślenia mogą utrzymywać się nawet po wejściu w kolejne fazy snu.
Czytaj też: Robot-dentysta mieści się w ustach. Stomatolodzy już liczą, ile kasy przez niego stracą
Zapisy EEG potwierdziły, że poszczególnym rodzajom doświadczeń odpowiadają charakterystyczne wzorce aktywności mózgu. Najbardziej “senne” stany wiązały się ze zmniejszoną komunikacją pomiędzy obszarami czołowymi i potylicznymi oraz zmianami w złożoności sygnałów elektrycznych mózgu. Oznacza to, że subiektywne relacje uczestników znalazły odzwierciedlenie w obiektywnych pomiarach neurofizjologicznych.
Uzyskane dane powinny utorować drogą do dalszych badań nad snem, choć konsekwencje wydają się szersze. Zdaniem naukowców obejmą one także dziedzinę neurologii i psychiatrii. Lepsze zrozumienie stanów pośrednich między jawą a snem może bowiem pomóc wyjaśnić mechanizmy odpowiedzialne za halucynacje hipnagogiczne pojawiające się podczas zasypiania, epizody świadomego śnienia czy zaburzenia świadomości występujące u części pacjentów.
Źródło: Cell Reports