Kluczem do sukcesu okazał się przenośny skaner rentgenowski ENCI, który pozwala wirtualnie badać takie starożytne artefakty. Technologia ujawniła między innymi list napisany przez kobietę do męża zajmującego się handlem w Anatolii. Odkrycie dotyczy zabytków pochodzących z Kültepe, starożytnego Kaneš, jednego z najważniejszych ośrodków handlowych Anatolii w XIX i XVIII wieku p.n.e. Mieszkali tam asyryjscy kupcy, którzy prowadzili rozległą wymianę towarów, chociażby tekstyliów i srebra. Swoje wiadomości zapisywali na glinianych tabliczkach, które następnie umieszczali w specjalnie przygotowanych glinianych kopertach. Na ich powierzchni znajdowały się imiona nadawcy i odbiorcy oraz odciski pieczęci.
Czytaj też:Kamień w grobie sprzed 2300 lat okazał się wstępem do medycznej zagadki
Taki sposób zabezpieczania korespondencji stwarzał współczesnym archeologom poważny problem. Aby przeczytać wiadomość, trzeba było rozbić kopertę. Oznaczało to jednak bezpowrotne zniszczenie jej powierzchni, w tym odcisków pieczęci i śladów pokazujących, w jaki sposób została wykonana. W przypadku wielu zabytków badacze przez dziesięciolecia musieli więc wybierać między poznaniem ukrytego tekstu a zachowaniem całego artefaktu.
Rozwiązaniem okazał się ENCI, czyli Extracting Non-destructively Cuneiform Inscriptions. To przenośny tomograf komputerowy wykorzystujący promieniowanie rentgenowskie. Urządzenie zostało zaprojektowane tak, aby można było przewozić je do muzeów i skanować zabytki bez konieczności ich otwierania. Podczas pracy tworzy szczegółowe obrazy wnętrza glinianej koperty. Następnie specjalne oprogramowanie pozwala oddzielić cyfrowo znajdującą się w środku tabliczkę i odtworzyć jej powierzchnię w trzech wymiarach.
ENCI po raz pierwszy wykorzystano w 2024 roku w Luwrze. Później urządzenie trafiło do Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze. W ciągu trzech tygodni naukowcy wykonali tam 64 skany 48 tabliczek i innych obiektów. Jednym z najciekawszych rezultatów okazało się odczytanie listu oznaczonego jako Kt 94/k 1150. Archeolodzy odnaleźli go w Kültepe w 1994 roku i przez cały ten czas pozostawał zamknięty.
List napisała Anna-anna do swojego męża Ennum-Aššura. Mężczyzna, który był kupcem, wcześniej pożyczył srebro niejakiemu Laqēpumowi. Pod jego nieobecność Anna-anna próbowała odzyskać należność. Dłużnik odmówił jednak zapłaty, twierdząc, że zwróci pieniądze dopiero po powrocie Ennum-Aššura. Kobieta poinformowała męża o całej sytuacji, wspominając także o innych zobowiązaniach i oczekując jego powrotu.
Czytaj też:Co kryje dno zniszczonego ukraińskiego zbiornika? Wykopaliska odsłaniają tysiące lat historii
Na pozór jest to zwykła wiadomość dotycząca nieuregulowanego długu. Dla historyków ma jednak znacznie większe znaczenie. Pokazuje, że kobiety żyjące w społecznościach asyryjskich kupców nie ograniczały się do prowadzenia gospodarstwa domowego. Podczas nieobecności mężów mogły zajmować się sprawami finansowymi, egzekwowaniem należności i innymi elementami działalności handlowej. Jeden niewielki list pozwala więc spojrzeć na codzienne życie ludzi sprzed około czterech tysięcy lat z zupełnie nowej perspektywy.
Skanowanie przyniosło również inne niespodzianki. W jednym z artefaktów naukowcy odkryli dodatkową, niewielką tabliczkę umieszczoną wewnątrz koperty, która służyła niczym kolejna strona wiadomości. W innym przypadku tomografia ujawniła nawet cztery tysiące lat liczące ziarno jęczmienia znajdujące się wewnątrz glinianej koperty. Badacze mogli dzięki temu analizować zarówno teksty, jak skład gliny czy techniki wykorzystywane przy produkcji samych kopert. A przecież technologia ENCI może się wkrótce sprawdzić także w odniesieniu do innych znalezisk.
Źródło: npj Heritage Science