Dotychczas logika wydawała się pokrywać z danymi pomiarowymi: wysokie drzewa muszą transportować wodą na duże odległości, z gleby aż do liści zlokalizowanych wysoko nad powierzchnią ziemi, co w czasie suszy jest wyjątkowo trudne. Woda przemieszcza się w ich wnętrzu przez system cienkich kanałów, a przy silnym niedoborze wilgoci ciągłość tego systemu może zostać przerwana. Taka “awaria” może prowadzić do uszkodzenia, a w konsekwencji nawet śmierci drzewa.
Początkowo badania zdawały się potwierdzać te obawy. Analizy pokazywały, że podczas suszy większe drzewa częściej zamierały lub wykazywały zahamowanie wzrostu niż mniejsze osobniki. Ich korony znajdują się wysoko ponad pozostałymi drzewami, gdzie są silniej wystawione na działanie słońca, wysokiej temperatury i suchego powietrza.
Flagowym przykładem była Amazonia podczas wyjątkowo silnego zjawiska El Niño w latach 2015-2016. Naukowcy zbadali ponad pół miliona drzew w tropikalnej części Ameryki Południowej. W czasie suszy las utracił swoją rolę pochłaniacza netto dwutlenku węgla, a śmiertelność drzew wzrosła. Największy wzrost liczby obumarłych osobników wystąpił właśnie wśród największych drzew. Szczególnie mocno ucierpiały lasy rosnące w regionach już wcześniej stosunkowo suchych, między innymi na obrzeżach Amazonii.
Obraz sytuacji zmienił się jednak, gdy badacze przyjrzeli się lasom tropikalnym Afryki. Podczas tego samego zjawiska klimatycznego największe drzewa okazały się bardziej odporne. Największe spadki wzrostu wystąpiły wśród mniejszych osobników. To sugeruje, że nie istnieje jedna uniwersalna zasada określająca reakcję lasów na suszę.
Naukowcy coraz częściej dochodzą do wniosku, iż znaczenie ma nie tyle sam rozmiar drzewa, ile jego fizjologia, gatunek oraz warunki, w których rośnie. Potwierdzają to również badania prowadzone w Portoryko, gdzie drzewa tego samego gatunku mogą różnić się odpornością na suszę w zależności od środowiska. Osobniki rosnące w bardziej suchych lasach mogą być lepiej przystosowane do przeciwdziałania awariom systemu transportu wody.
Szczególnie interesujące są ogromne drzewa z rodziny dwuskrzydłowatych, dominujące w wielu lasach Azji Południowo-Wschodniej. Niektóre z nich należą do najwyższych drzew tropikalnych na świecie. Mimo swojej imponującej wysokości potrafią dzięki anatomicznym i fizjologicznym przystosowaniom utrzymywać sprawny transport wody.
Czytaj też: Drzewa mogą pogarszać jakość powietrza w miastach. Badanie ujawniło problem, jakiego się nie spodziewaliśmy
Zgromadzone dane powinny być przełomowe dla zrozumienia biologii drzew, lecz na tym nie koniec. Wielkie drzewa magazynują ogromne ilości węgla, dlatego ich przetrwanie wpływa również na zdolność lasów do ograniczania wzrostu stężenia dwutlenku węgla w atmosferze. Problem w tym, że największe osobniki są stosunkowo rzadkie i w wieloletnich badaniach lasów często reprezentowane przez niewielką liczbę próbek.
Naukowcy wciąż nie wiedzą więc, czy odporne olbrzymy z Borneo są wyjątkami, czy też podobne mechanizmy występują w innych częściach świata, ale dotychczas pozostawały niedostatecznie zbadane. Jedno staje się jednak coraz bardziej oczywiste: wielkość drzewa sama w sobie nie przesądza o jego podatności na suszę. Kluczowe może być to, jak dany gatunek radzi sobie z wysoką temperaturą, ograniczonym dostępem do wody i trudnymi warunkami panującymi wysoko nad koronami lasu.
Źródło: The Conversation