Właśnie tam spoczęły dwie osoby ustawione w niezwykłej pozie. Jedna z nich obejmowała drugą ramieniem, a układ ciał sprawiał wrażenie ostatniego uścisku. Przez lata archeolodzy zakładali, że mają do czynienia z grobem kobiety i mężczyzny – być może pary. Najnowsze badania DNA całkowicie zmieniły jednak tę interpretację. Okazało się, że obie osoby były kobietami i nie łączyły ich więzy krwi. Mówimy więc o pierwszym genetycznie potwierdzonym średniowiecznym pochówku osób tej samej płci w kraju nad Wisłą.
Czytaj też: Neandertalczycy prowadzili tajemnicze rytuały. Od lat byliśmy w błędzie co do ich natury
Archeolodzy zlokalizowali szkielety podczas prac archeologicznych prowadzonych w latach 2022-2023. W sumie zidentyfikowali tam 46 pochówków związanych z XIII-wiecznym cmentarzem i samą świątynią, lecz właśnie ten jeden grób wzbudził największe zainteresowanie. Jedna ze zmarłych została ułożona zgodnie z typowym chrześcijańskim obrządkiem: na plecach, z rękami wzdłuż ciała. Druga spoczywała na boku, z ramieniem wsuniętym pod szyję towarzyszki i dłonią opartą na jej klatce piersiowej. Archeolodzy od początku podkreślali, że taki sposób pochówku był wyjątkowo nietypowy dla średniowiecznej Europy.
Przez długi czas nie było jednak pewności co do płci pochowanych osób. Kości były w złym stanie, dlatego tradycyjne metody antropologiczne nie dawały jednoznacznych wyników. Dopiero analiza starożytnego DNA pobranego z zębów i fragmentów kości skroniowej pozwoliła ustalić, iż obie osoby były biologicznie kobietami. Badania wykazały również, że nie były ze sobą spokrewnione. Nie były siostrami, kuzynkami ani matką i córką.
Niewyjaśniona kwestia opolskiego pochówku. Jaka więź łączyła zmarłe?
Naukowcy podkreślają jednak, że nie można automatycznie interpretować tego pochówku jako dowodu na romantyczny związek. Średniowieczne społeczeństwo funkcjonowało według zupełnie innych norm niż współczesne, a wspólny pochówek mógł oznaczać także więź duchową, społeczną lub ekonomiczną. Badacze zwracają uwagę na zjawisko, w ramach którego niespokrewnione osoby tworzyły silne więzi przypominające rodzinę. W średniowieczu mogły to być wspólnoty religijne, relacje opiekuńcze lub trwałe związki społeczne.
Szczególnie intrygujące wydaje mi się miejsce pochówku. Grób znajdował się bardzo blisko ścian katedry, co w średniowieczu było uznawane za prestiżowe i przeznaczone raczej dla osób ważnych lub szanowanych. To istotny szczegół, ponieważ w tamtym okresie Kościół i prawo świeckie surowo potępiały relacje homoseksualne. Zdaniem autorów badań, gdyby kobiety były postrzegane jako osoby niemoralne lub wykluczone społecznie, raczej nie otrzymałyby tak honorowego miejsca pochówku.
Czytaj też: Jack Sparrow byłby u nich majtkiem pokładowym. Szalona historia XVII-wiecznych przemytników
Badania nie wykazały także śladów przemocy ani chorób zakaźnych, które mogłyby tłumaczyć wspólny pochówek. Obie kobiety miały około 40 lat i najprawdopodobniej pochodziły z lokalnej populacji Europy Środkowo-Wschodniej. Naukowcy są przekonani, że zostały pochowane jednocześnie i z dużą starannością, co dodatkowo sugeruje, że łączyła je wyjątkowa relacja. Być może nigdy nie dowiemy się, jakie były faktyczne okoliczności organizacji tego pochówku, ale sprawa bez wątpienia jest ciekawa i przywodzi na myśl słynną historię “kochanków z Modeny”.