Najbardziej narażamy się na korzystanie z samospełniającej się przepowiedni, kiedy jesteśmy przemęczeni, roztargnieni i nie potrafimy skupić uwagi. Jest to też automatyzm myślowy, któ­ry działa nieświadomie, i bardzo trudno nam samym przyznać się do tego, że mu ulegliśmy. Warto jednak przyjrzeć się swoim przekonaniom i uświadomić sobie, czy przypadkiem nie wpły­wamy na to, aby nasze poglądy się potwierdziły.

Za Elliotem Aronsonem proponuję ci nastę­pujące ćwiczenie:

  • Zastanów się nad własnymi schematami i oczekiwaniami wobec grup społecznych i konkretnych osób, zwłaszcza tych, które nie bardzo lubisz. Mogą to być przedstawi­ciele pewnej rasy czy grupy etnicznej, kon­kurencyjnej firmy, partii politycznej, kolega z pracy albo osoby o odmiennej orientacji seksualnej. Dlaczego nie lubisz członków tej grupy? Może wydają ci się chłodni i nieprzy- jaźni, bo za każdym razem, kiedy masz z nimi do czynienia, odnoszą się do ciebie chłodno. I może będziesz miał rację. Prawdopodobne jest również, że odnoszą się do ciebie nie- przyjaźnie, ale nie dlatego, że tacy są, tylko reagują w ten sposób na twoje zachowanie.

  • Zachęcam cię do eksperymentu, którego celem jest przeciwdziałanie negatywnym skutkom samospełniającej się przepowied­ni. Znajdź kogoś, kto jest przedstawicielem grupy, której nie lubisz i wdaj się z nim w rozmowę. Staraj się sobie wyobrazić, że to najfajniejsza osoba, jaką znasz, sam też bądź najmilszy i najserdeczniejszy, jak tylko potrafisz. Nie popadaj jednak w przesadę, twój rozmówca szybko wyczuje, że udajesz. Cho­dzi o to, żebyś miał do tej osoby serdeczne podejście, odmienne od swojego pierwszego oczekiwania.

  • Obserwuj reakcję rozmówcy. Sprawdź, w jaki sposób teraz się do ciebie odnosi. Czy po­twierdza, czy obala twój schemat?

Myślenie na skróty

Żyjemy w ogromnym tempie, każdy z nas obciążony jest nadmiarem bodźców i in­formacji. Kiedy podejmujemy decyzje, często nie mamy czasu i możliwości, by dogłębnie analizować wszystkie fakty. W związ­ku z tym wyuczyliśmy się „myślenia na skróty” , czyli szybkich, automatycznych i sztywnych re­akcji, zwanych w psychologii heurystykami. Po­legają one na tym, iż na skutek jednego bodźca z otoczenia uruchamia się w nas cały ciąg myśli i emocji, które prowadzą do konkretnych decyzji i zachowań. Na przykład wielu z nas uważa, że drogie znaczy dobre, czyli na podstawie jednej tylko zmiennej - „wysoka cena” - uruchamia się przekonanie o dobrej jakości produktu, które jest podstawą do dokonania zakupu.