Dlaczego? Choćby ze względu na fakt, że układ jego wejść sugeruje, iż budowniczowie mogli celowo zaprojektować obiekt tak, aby obserwować kluczowe momenty cyklu Słońca i Księżyca. Cała struktura ma niemal kolisty kształt i imponujące rozmiary. Jej średnica wynosi około 230 metrów, a całość otaczała fosa o głębokości przekraczającej 2,5 metra. W pewnym momencie uczestnicy wykopalisk zorientowali się, że istniało tam również dwanaście nieregularnie rozmieszczonych wejść. Początkowo mogły wyglądać jak przypadkowe elementy konstrukcji, lecz dokładniejsza analiza ich położenia ujawniła znacznie bardziej skomplikowany układ.
Czytaj też: Prastare misy skrywały wyjątkowy sekret. Za ich złoty blask odpowiadały nanometrowe cząsteczki
Według archeologów geometria sanktuarium pozwalała wyznaczać najważniejsze momenty cykli astronomicznych. Badacze zidentyfikowali dwa główne punkty obserwacyjne. Jeden z nich związany jest z ekstremalnymi położeniami Księżyca na horyzoncie podczas jego około 18,6-letniego cyklu. Drugi łączy wschód Słońca w czasie przesilenia letniego z zachodem podczas przesilenia zimowego. Podobny schemat można odnaleźć w orientacji Stonehenge, jednak konstrukcja w Chlebach powstała znacznie wcześniej.
Odkrycie jest szczególnie interesujące dlatego, że monument był czymś więcej niż tylko miejscem obserwacji nieba. Wszystko wskazuje na to, iż pełnił przy okazji funkcję centrum rytualnego. W fosie archeolodzy znaleźli między innymi czaszki i rogi bydła, które mogły pierwotnie zdobić monumentalne wejścia prowadzące do wnętrza założenia. Kult byka był ważnym elementem wierzeń pierwszych społeczności rolniczych zamieszkujących Europę.
Na terenie stanowiska spoczywają też ludzkie szczątki. Wcześniejsze badania ujawniły pochówek związany z kulturą unietycką z epoki brązu, w którym znajdowały się pozostałości około 18 osób. Nie oznacza to jednak, że wszystkie pochówki pochodzą z okresu budowy sanktuarium. Archeolodzy są zdanie, że całe miejsce służyło kolejnym społecznościom i w różnych okresach mogło pełnić zupełnie odmienne funkcje.
Jego historia różni się przy tym od historii Stonehenge. Podczas gdy brytyjski zabytek był wielokrotnie ponownie wykorzystywany, czeski odpowiednik z czasem najwyraźniej utracił swoje pierwotne znaczenie. W epoce żelaza fosa uległa częściowemu zasypaniu, a na terenie dawnego sanktuarium powstała zwyczajna osada. Najwyraźniej pamięć o pierwotnej funkcji monumentu mogła z czasem zaniknąć.
Czytaj też: Genialne znalezisko pod Wrocławiem. Naszyjnik z zębów ma kilka tysięcy lat
Datowanie organicznych pozostałości potwierdziło, że konstrukcja powstała około 6500 lat temu, co czyni ją jednym z najstarszych monumentalnych obiektów tego rodzaju w Europie Środkowej. Wyniki są wyjątkowo istotne dla badań nad społecznościami pierwszych rolników, ponieważ pokazują, że potrafiły one zarówno organizować ogromne przestrzenie, jak i wykorzystywać je do celów rytualnych oraz obserwacji zjawisk astronomicznych.
Archeolodzy nie zamierzają jednak poprzestać na analizie konstrukcji. Kolejnym etapem badań będzie szczegółowa analiza gleby. Naukowcy chcą sprawdzić, jakie chemiczne ślady pozostawili ludzie korzystający z tego miejsca na przestrzeni tysięcy lat. Takie badania mogą pomóc ustalić, w jaki sposób zmieniała się funkcja sanktuarium i jakie aktywności prowadzono w jego obrębie.