Według przedstawicieli meksykańskiego Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) jest to jeden z 23 najstarszych znanych szkieletów ludzkich odkrytych w Dolinie Meksyku. Dokładne określenie wieku szczątków było możliwe dzięki zastosowaniu dwóch niezależnych metod badawczych. Pierwszą analizę przeprowadziła belgijska firma ISOTOPIQ AGING INC, wykorzystując kolagen endogenny. Jej wyniki sugerowały pochodzenie sięgające od 13 087 do 12 987 roku p.n.e. Drugie badanie wykonano w laboratoriach Uniwersytetu Georgii. Tamtejsza analiza bioapatytu zasugerowała wiek wynoszący od 12 050 do 11 700 lat.
Biorąc pod uwagę obie analizy można założyć, że życie Yotzina miało miejsce na przełomie plejstocenu i holocenu, czyli w okresie istotnych zmian klimatycznych i środowiskowych, które towarzyszyły rozprzestrzenianiu się pierwszych społeczności ludzkich na kontynencie amerykańskim. Jego szczątki zwróciły uwagę naukowców już podczas pierwszych oględzin. Antropolog Arturo Talavera González zauważył wyjątkowo masywne kości oraz silne starcie zębów. Cechy te sugerowały, iż może mieć do czynienia z przedstawicielem społeczności łowiecko-zbierackiej żyjącej przed upowszechnieniem ceramiki i rolnictwa.
Według ustaleń badaczy Yotzin miał około 175 centymetrów wzrostu i bardzo mocną budowę szkieletu. Jego uzębienie wykazywało znaczne zużycie, jednak nie widać w jego obrębie żadnych ubytków próchnicowych. Naukowcy wiążą ten stan zarówno z dietą, jak i codziennymi czynnościami wykonywanymi przez ówczesnych ludzi. Łowcy-zbieracze spożywali bowiem twarde korzenie, korę i inne wymagające rozdrabniania produkty roślinne. Zęby wykorzystywali również jako dodatkowe narzędzie, na przykład do obróbki skór zwierzęcych czy przecinania włókien roślinnych. Masywna budowa ciała i ślady intensywnej aktywności fizycznej sugerują natomiast, że mężczyzna był przyzwyczajony do pokonywania dużych odległości.
Szkielet odkrył archeolog Israel Peña, który działał w północno-zachodniej części terenu, na którym w przyszłości ma stanąć lotnisko. Szczątki znajdowały się w warstwie osadów związanych z dawnym środowiskiem bagiennym. W tej samej warstwie archeolodzy natrafili na pozostałości zwierząt żyjących w późnym plejstocenie, w tym mamutów i prehistorycznych wielbłądów.
Początkowo badacze sądzili nawet, że odnalezione kości należą do wielbłąda. Dopiero rozszerzenie wykopu pozwoliło ustalić, iż mają do czynienia ze szczątkami człowieka. Co istotne, Yotzin był jedynym ludzkim szkieletem odnalezionym na badanym obszarze o wymiarach wynoszących około 25 na 30 metrów. Uczestnicy wykopalisk nie znaleźli przy nim przedmiotów ani darów grobowych.
Najważniejsze pytanie dotyczy obecnie pochodzenia Yotzina i jego przynależności genetycznej. Badania genomowe prowadzone na Uniwersytecie w Burgos w Hiszpanii mają pomóc ustalić jego linię genetyczną. Pierwszych wyników można spodziewać się w pierwszym kwartale przyszłego roku. Szczególne zainteresowanie budzi wydłużony kształt czaszki Yotzina, odmienny od innych znanych szczątków z Doliny Meksyku. W długofalowej perspektywie zgromadzone informacji powinny doprowadzić do lepszego zrozumienia migracji pierwszych ludzi na kontynencie amerykańskim, ich pochodzenia oraz sposobu życia.
Źródło:INAH
