Co mówią ślady zużycia?
Obiekt mierzy zaledwie 63 milimetry i waży niecałe 2 gramy. Przez dziesięciolecia uznawano go za prosty przyrząd do przekłuwania, głównie ze względu na owinięty wokół niego skórzany pasek. Wnikliwa analiza pod mikroskopem pokazała jednak coś zupełnie innego. Powierzchnia narzędzia pokryta jest charakterystycznymi, równoległymi rysami, a jego czubek jest lekko zakrzywiony. To bezpośrednie dowody na działanie sił obrotowych. Kluczowe okazało się sześć zwojów niezwykle cienkiego rzemienia. Naukowcy doszli do wniosku, że to pozostałość po cięciwie, która zamieniała narzędzie w prostą wiertarkę łukową. Mechanizm był prosty: sznur owinięty wokół trzpienia poruszano łukiem, co nadawało wiertłu szybki ruch obrotowy. Taka technika pozwalała na precyzyjne i wydajne wiercenie w materiale twardszym niż drewno.
Czytaj też: Niemieckie gospodarstwo skrywało tajemnicę sprzed 2500 lat. Jedno z najważniejszych stanowisk od lat
Starożytni Egipcjanie słyną ze świątyń kamiennych, malowanych grobowców i olśniewającej biżuterii, ale za tymi osiągnięciami kryły się praktyczne, codzienne technologie, które rzadko przetrwały w zapisie archeologicznym. Jednym z najważniejszych narzędzi była wiertarka: narzędzie używane do wiercenia w drewnie, kamieniu i koralikach, umożliwiające wszystko, od produkcji mebli po wytwarzanie ozdób – wyjaśnia Thomas St. John z Newcastle University
Stop metalu sprzed tysięcy lat zdradza kunszt
Badania składu chemicznego przyniosły kolejną niespodziankę. Wiertło nie jest z czystej miedzi. To zaawansowany stop z dodatkiem arsenu, niklu, a także śladowych ilości ołowiu i srebra. Taka kompozycja nie była przypadkowa. Wręcz przeciwnie, celowo dobrane pierwiastki poprawiały twardość i wytrzymałość metalu, czyniąc go lepszym materiałem na narzędzie.
Czytaj też: Świętokrzyskie wzgórze zawiera prehistoryczne pamiątki. Archeolodzy odkryli tysiące artefaktów
Taka receptura dałaby twardszy i wizualnie wyróżniający się metal w porównaniu ze standardową miedzią. Obecność srebra i ołowiu może wskazywać na celowe wybory stopowe i potencjalnie szersze sieci materiałów lub wiedzy technologicznej łączące Egipt z szerszym regionem starożytnego wschodniego Morza Śródziemnego w IV tysiącleciu p.n.e. – dodaje Jiří Kmošek, współautor badań
Odkrycie sugeruje, jakoby już w tym okresie istniały rozległe kontakty handlowe lub wymiana know-how między ośrodkami cywilizacyjnymi. Jak widać, historia tego wiertła to doskonały przykład tego, ile jeszcze można odkryć w dawno zebranych kolekcjach. Przedmiot wydobyto z grobu oznaczonego numerem 3932, a jego prawdziwe znaczenie ujawniły dopiero współczesne, interdyscyplinarne metody badawcze.