2/3 Jak rozwijać kreatywność?

Twórcze myślenie możesz rozwijać łącząc przyjemne z pożytecznym – czytając, słuchając muzyki, audiobooków, grając na instrumentach, rysując i grając w przeróżne gry z dziećmi i przyjaciółmi. Warto też podejść do rozwoju swojej kreatywności bardziej świadomie, ucząc się, jakie operacje myślowe musi wykonać mózg, żebyśmy mogli tworzyć nowe pomysły i niekonwencjonalne rozwiązania. Według Edwarda Nęcki, operacje intelektualne biorące udział w procesie twórczym należą do sześciu grup: abstrahowania, dokonywania skojarzeń, rozumowania dedukcyjnego, rozumowania indukcyjnego (analogie), myślenia metaforycznego oraz dokonywania transformacji. Od poziomu sprawności w posługiwaniu się wymienionymi operacjami intelektualnymi zależy poziom kreatywności w myśleniu. Poniżej zamieszczam przykładowe ćwiczenia, rozwijające niektóre z wyżej wymienionych obszarów.

Ćwiczenie 3.1

Zadanie: Weź zwykłą kartkę A5 i nożyczki. Twoim zadaniem jest wycięcie w kartce otworu, przez który będzie mógł przejść człowiek(rozwiązanie na końcu artykułu).

Pierwszym krokiem do wykonania tego ćwiczenia jest wyjście poza schemat (przyda się też wiara w to, że się da). Drugim – wykorzystanie zdolności do dokonywania transformacji myślowych. Przypomnij sobie, że zanim zacząłeś/aś ciąć kartkę w rzeczywistości, dokonywałeś/aś w głowie przeróżnych przekształceń, zmieniając kształt czy rozmiary kartki. Dzięki umiejętności przekształcania w umyśle jednego obiektu czy zjawiska w drugi lub zmienianiu wybranych jego cech, potrafimy spojrzeć na problemy i wyzwania z różnych stron, co poszerza nam perspektywę myślenia i uwalnia od stereotypowych ocen ludzi i sytuacji. Aby kreatywnie rozwiązywać problemy, które na pierwszy rzut oka wydają się nie do rozwiązania, rozbijaj swoje schematy myślowe i zmieniaj punkt widzenia. Możesz to ćwiczyć, wykonując takie zadania jak wyżej lub innymi sposobami, np. zadając sobie przewrotne pytania: Jak mój problem widziałby mój pies? Jakie są wady tego problemu? Kiedy te wady są zaletami? Gdyby to był czyjś problem, co bym powiedział tej osobie?

Patrz na problem jak Walt Disney – z trzech punktów widzenia:

» Marzyciela – którego nic nie ogranicza w danej sytuacji, który może marzyć, być jak dziecko;

» Krytyka – który musi przestrzegać zasad, wie, co wolno, a czego nie;

» Realisty – który wie, co jest możliwe, a co nie, jest rzetelny, obiektywny i opanowany.


Ćwiczenie 3.2

Zadanie: Na środku pustyni leży nagi martwy mężczyzna. W ręku trzyma złamaną zapałkę. Co się twoim zdaniem stało? Wymyśl najbardziej prawdopodobny scenariusz zdarzeń.Proponowane rozwiązanie znajdziesz na końcu artykułu.

Zadanie jest abstrakcyjne, ale wymaga rozumowania dedukcyjnego, które powszechnie uznawane jest za domenę myślenia logicznego i nie kojarzy się z kreatywnością. Twórczość wcale nie musi być alogiczna, zwłaszcza że kreatywne rozwiązania muszą być też użyteczne. Twórczą dedukcję można i trzeba ćwiczyć, opierając ją na wyobraźni, tworzeniu pomysłów i abstrakcyjnych rozwiązań.

Zagraj z przyjaciółmi w „Czarne historie”. To gra towarzyska inspirowana nagrodami Darwina, przyznawanymi za najgłupszą śmierć. Polega na tym, że jedna osoba zapoznaje się z historią człowieka, który zginął przez własną głupotę. Pozostałym uczestnikom gry odczytuje tylko tajemniczy tytuł historii i odpowiadając na ich pytania „tak” lub „nie”, pomaga im wydedukować, co do tej śmierci doprowadziło. To gra pełna czarnego humoru, która rozwija przy okazji umiejętność łączenia faktów i układania ich w logiczną całość.

Zadawaj sobie pytanie: „Co by było, gdyby…”

» gdybym był/a niewidzialny/a?

» gdybym był/a mistrzem świata w swojej specjalności?

» gdyby komputer odczytywał moje myśli i zapisywał w Wordzie?

Według Edwarda Nęcki ćwiczenie „Co by było, gdyby…”

jest modelem eksperymentu myślowego, dzięki któremu powstało wiele odkryć i wynalazków. Warto więc wykorzystać to narzędzie do rozwiązywania rzeczywistych problemów, nie tylko abstrakcyjnych.


Ćwiczenie 3.3

Zadanie: Przyjrzyj się obrazkowi w tym artykule i powiedz, z czym ci się kojarzy? Z jaką piosenką, przysłowiem, książką, człowiekiem, gestem? Myślenie twórcze polega na znajdowaniu powiązań i łączeniu rzeczy pozornie niemających z sobą nic wspólnego.Jednym z narzędzi pozwalających tworzyć oryginalne i zaskakujące powiązania są skojarzenia. Ćwiczenia w tworzeniu skojarzeń pomagają nabierać wprawy w przechodzeniu od jednej idei do drugiej, w łączeniu odległych pojęć. Wpływają też korzystnie na zdolność utrzymania koncentracji uwagi. Tworzenie skojarzeń jest operacją myślową, uważaną przez wielu naukowców za najważniejszą w tworzeniu nowatorskich pomysłów. Jak możesz ćwiczyć tę umiejętność?

Baw się w tworzenie łańcuchów skojarzeń między zupełnie niezwiązanymi ze sobą pojęciami, np. dyplom – pomarańcza: dyplom – student – sesja – zmęczenie – zdrowie – pomarańcza. Spróbuj zbudować taki łań-cuch, używając maksymalnie pięciu słów (im mniej, tym lepiej): stado – flamaster, pianka do golenia – doberman, lucyfer – drzewko bonsai, hieroglify – sanatorium.

Zadanie: Szukaj skojarzeń między odległymi rzeczami, zjawiskami czy dziedzinami, np. odgadnij słowo, które kojarzy się z trzema podanymi wyrazami (np. telefon – życie – odcinek, odpowiedź – linia).

teatr – mięso – odzież

dentysta – stolarz – nafciarz

samolot – wycieczka – telewizor

mikrofalówka – rzeka – dźwięk

Źródło: E. Nęcka, „Trening twórczości”


ĆWICZENIE 3.4

Zadanie: Poniżej znajduje się lista haseł wypisanych w dwóch kolumnach.Twoim zadaniem jest połączyć każdy element z lewej kolumny z przynajmniej jednym z prawej,według schematu: „A jest jak B, bo…”. Np. dziecko jest jak mumia egipska, bo jest zawinięte w pieluchy jak mumia w bandaże.

AB
DZIECKOZATŁOCZONY AUTOBUS
UCZONYWIEJSKA GOSPODA
FIRMAATRAKCYJNA KOBIETA
TEATRODZIEŻ UŻYWANA
KREATYWNOŚĆMUMIA EGIPSKA

Źródło: E. Nęcka, „Trening twórczości”

Myślenie poprzez analogie jest jednym z rodzajów myślenia indukcyjnego. Polega na zauważaniu związku między dwoma obiektami, opartego na podobieństwie ich kilku waż-nych cech. Analogię w myśleniu twórczym można wykorzystać na dwa sposoby. Po pierwsze do tłumaczenia skomplikowanych zjawisk poprzez porównanie ich do czegoś prostego, dzięki czemu stają się zrozumiałe. Po drugie do „udziwnienia” problemu, czyli przejścia do nieoczekiwanych skojarzeń i pomysłów, by oddalić się od schematycznego rozumienia problemu. W pierwszym przypadku analogia powinna być trafna – czyli prosta i zrozumiała dla każdego (np. „życie jest jak pudełko czekoladek”). W drugim – analogia powinna być nośna, to znaczy rozbudowana, łącząca pojęcia pochodzące z odległych dziedzin (np. „zagrożony wybuchem zbiornik z gazem jest jak upadek cywilizacji”).

Podobnie jak analogie działają metafory – ułatwiają zrozumienie trudnych i specjalistycznych treści. Myślenie metaforyczne jest jednak czymś więcej, bo odwołuje się bardziej do wyobraźni i abstrakcyjnego myślenia. Już samo stosowanie metafor można uznać za akt twórczy – podczas tego procesu powstają oryginalne i wykraczające poza schematy opisy znanych zjawisk. Jak ćwiczyć myślenie metaforyczne i analogie?

  • Rysuj symbole swoich spraw do załatwienia.
  • Czytaj poezję, odwiedzaj galerie sztuki.
  • Wymyślaj i opowiadaj dzieciom bajki.
  • Szukaj motywujących metafor, gdy stoisz przed wyzwaniami i przywołuj je w trudniejszych momentach, np. „Moje zadanie jest jak wchodzenie na Mount Everest – muszę być bardzo dobrze przygotowany do zdobycia szczytu i pamiętać, że pogoda w górach jest zmienna”.