Terakotowa Armia powstała na polecenie Qin Shi Huanga, pierwszego cesarza zjednoczonych Chin. Jej zadaniem miało być strzeżenie jego grobowca po śmierci. Monumentalny kompleks odkryto w 1974 roku, kiedy rolnicy kopiący studnię natrafili na fragmenty glinianych wojowników. Z czasem archeolodzy odsłonili podziemną armię obejmującą tysiące naturalnej wielkości figur, około 130 rydwanów, 520 koni zaprzęgowych i 150 koni kawaleryjskich.
Czytaj też: Badacze zrozumieli rolę, jaką pełnił kompleks sprzed 2500 lat. Rozwikłali zagadkę z Meksyku
I choć posągi od lat fascynują badaczy szczegółowością wykonania, tożsamość ludzi odpowiedzialnych za ich stworzenie pozostawała w dużej mierze zagadką. Dotychczasowe badania koncentrowały się przede wszystkim na technikach produkcji, a nie na tym, kto faktycznie pracował przy figurach. Międzynarodowy zespół badawczy postanowił wykorzystać wskazówki, które przetrwały ponad dwa tysiąclecia. Chodzi o odciski palców zachowane na powierzchni gliny.
Naukowcy przeanalizowali 36 terakotowych wojowników pochodzących z jednego wykopu archeologicznego. Początkowo udokumentowali 91 odcisków, ale po wykluczeniu części śladów pozostawionych prawdopodobnie przez te same osoby do analizy zakwalifikowano 79. Odciski znajdowały się między innymi na głowach, ramionach, zbrojach, dłoniach i kołnierzach figur. Powstały najpewniej podczas formowania, wygładzania i łączenia elementów z wilgotnej gliny, a także mocowania ozdobnych detali.
Kluczowe znaczenie miała szerokość listewek skórnych, czyli drobnych grzbietów tworzących wzór na opuszkach palców. Ich rozstaw zmienia się wraz z rozwojem człowieka, a po osiągnięciu dojrzałości może również dostarczać wskazówek dotyczących płci biologicznej. Badacze wykorzystali model statystyczny, aby oszacować udział poszczególnych grup demograficznych wśród osób, które pozostawiły ślady. Według modelu około 45 procent odcisków mogło należeć do dorosłych mężczyzn, 32,7 procent do dorosłych kobiet, a 22,3 procent do dzieci poniżej 15. roku życia.
Udział młodych osób nie musi być przypadkowy. Historyczne dokumenty z czasów dynastii Qin opisują system terminowania, w którym uczniowie zdobywali umiejętności pod okiem doświadczonych rzemieślników. Dzieci mogły wykonywać prostsze zadania, takie jak mocowanie ozdób na zbrojach, podczas gdy bardziej skomplikowane prace powierzano wykwalifikowanym dorosłym.
Czytaj też:Sztorm odsłonił zagadkowy wrak. Śledztwo doprowadziło do zwrotu w sprawie
Badacze podkreślają jednak, że wyniki należy interpretować z ostrożnością. Analiza objęła niewielką próbę zaledwie 36 figur, a liczba odcisków nie musi odpowiadać liczbie pracowników ani ich rzeczywistemu udziałowi w produkcji. Dodatkową niepewność wprowadza wykorzystanie współczesnych europejskich danych referencyjnych. Mimo tych ograniczeń odkrycie pozwala sądzić, iż tworzenie Terakotowej Armii angażowało znacznie bardziej zróżnicowaną grupę ludzi, niż dotąd sądziliśmy.
Źródło: Journal of Cultural Heritage