Na pierwszy rzut oka Lismore nie przypomina bowiem miejsca, które mogło odgrywać istotną rolę w historii średniowiecznej Szkocji. Położona u zachodnich wybrzeży kraju wyspa jest dziś spokojną, słabo zaludnioną okolicą. Jednak pod powierzchnią ziemi kryją się ślady społeczności, która przed ponad tysiącem lat uczestniczyła w rozwoju chrześcijaństwa i wyspecjalizowanego rzemiosła.
Czytaj też:Prehistoryczny obóz z Alaski ujawnił związki dawnych łowców z Syberią
Przełom przyniosły wykopaliska prowadzone w pobliżu kościoła parafialnego, którego początki sięgają średniowiecza. Publikacja poświęcona odkryciu ukazała się w Antiquity, a na czele zespołu badawczego stanęła Clare Ellis z Argyll Archaeology. Uczeni potwierdzili, że teren ten był częścią ważnego ośrodka wczesnochrześcijańskiego, znanego jako Lios Mòr.
Według przekazów historycznych klasztor na wyspie miał założyć w VI wieku święty Mo Luóc, irlandzki misjonarz związany z szerzeniem chrześcijaństwa w północnej części Brytanii. Przez długi czas brakowało jednak wystarczających dowodów archeologicznych, które pozwoliłyby określić rzeczywisty charakter i znaczenie tego miejsca. Sytuację zmieniła inicjatywa lokalnej społeczności. W 2016 roku Lismore Historical Society rozpoczęło zbieranie funduszy na badania, dzięki czemu możliwe stało się zaangażowanie profesjonalnych archeologów i przeprowadzenie kolejnych wykopalisk.
Badacze natknęli się na pozostałości cmentarza, fragmenty zdobionych kamiennych krzyży oraz ślady dawnych budowli. Datowanie radiowęglowe wykazało, iż przynajmniej część pochówków pochodzi z okresu od VII do XI wieku. Odkrycia te wzmacniają hipotezę, w myśl której w tej okolicy znajdował się klasztor opisany w dawnych źródłach. Odbywała się w nich działalność, która raczej nie przychodzi od razu do głowy, gdy wyobrażamy sobie mnichów.
Dlaczego? Bo w jednej z badanych części stanowiska archeolodzy odkryli ponad tysiąc fragmentów pozostałości warsztatowych, w tym tygle, pokrywki i gliniane formy odlewnicze. Analizy wykazały, że rzemieślnicy pracowali przede wszystkim z miedzią i jej stopami, ale wykorzystywali również srebro czy złoto. Wśród odlewanych przedmiotów znajdowały się między innymi ozdobne zapinki, a część znalezisk sugeruje produkcję przedmiotów o wysokiej wartości artystycznej.
Czytaj też: Przewrócone drzewo odsłoniło kamień pokryty runami. Uczeni odczytali enigamtyczny tekst
Badania ujawniły także starannie rzeźbione fragmenty kości i poroża, drewniane elementy naczyń i narzędzia wykorzystywane podczas prac rzemieślniczych. Jako że materiały organiczne rzadko zachowują się w ziemi przez tak długi czas, to odkrycie jest tym cenniejsze. Skala produkcji wyróżnia Lios Mòr na tle wielu innych wczesnośredniowiecznych stanowisk religijnych. Tamtejszy klasztor zdecydowanie był czymś więcej niż tylko miejscem modlitwy. Mógł również stanowić centrum specjalistycznego rzemiosła, w którym powstawały przedmioty użytkowe i ozdoby.
Warto zarazem mieć na uwadze ówczesną sytuację polityczną i religijną. Lismore należało do obszaru związanego z królestwem Dál Riata, obejmującym części dzisiejszej zachodniej Szkocji, Hebrydów i północno-wschodniej Irlandii. W regionie rozwijała się sieć ośrodków chrześcijańskich, do której należał między innymi słynny klasztor na wyspie Iona. Podobieństwa między znaleziskami z Lismore a materiałami odkrytymi w innych ważnych ośrodkach sugerują, iż miejscowa wspólnota mogła utrzymywać rozległe kontakty religijne, kulturowe i gospodarcze.
Źródło:Scientific American