Badania przeprowadzono w historycznym centrum miasta Rothenburg ob der Tauber w Bawarii. To jedno z najlepiej zachowanych średniowiecznych miast w Europie, znane z wąskich uliczek, murów obronnych i niemal niezmienionego od stuleci układu urbanistycznego. Już w XII wieku powstała tam jedna z najstarszych dzielnic żydowskich w południowych Niemczech, a samo miasto było ważnym ośrodkiem nauki religijnej i życia intelektualnego. W centrum tej społeczności znajdowała się synagoga stojąca w miejscu dzisiejszego placu Kapellenplatz.
Czytaj też: Kiedy powstały role płciowe? Nowe badania pokazują, jak wyglądały w czasach prehistorycznych
Los świątyni był jednak dramatyczny. Pod koniec XIII i w połowie XIV wieku w mieście doszło do pogromów, które doprowadziły do zniszczenia lokalnej społeczności żydowskiej. Po wydarzeniach z 1349 roku budynek został odebrany gminie i przejęty przez władze miejskie. Kilkadziesiąt lat później, na początku XV wieku, dawną synagogę przebudowano na chrześcijańską kaplicę maryjną. Ostatecznie budowla została rozebrana w 1805 roku, a po jej istnieniu nie pozostał niemal żaden widoczny ślad. Przez następne dwa stulecia wiedzę o niej opierano jedynie na kilku historycznych ilustracjach i opisach.
Przełom nastąpił dopiero w czasie niedawnej modernizacji placu. Podczas prac archeologicznych ich uczestnicy natknęli się na fragmenty masywnych fundamentów wykonanych z wapiennych bloków. Aby lepiej zrozumieć układ budowli, badacze z Bawarskiego Urzędu Ochrony Zabytków zastosowali georadar, czyli urządzenie wysyłające fale radiowe w głąb ziemi. Odbite sygnały pozwalają stworzyć obraz ukrytych struktur, działając w praktyce jak swoisty rentgen dla archeologów. Dzięki tej metodzie można analizować podziemne relikty bez konieczności prowadzenia rozległych wykopalisk.
Wyniki pomiarów okazały się zaskakująco dokładne. Georadar ujawnił niemal kompletny plan synagogi. Główna sala miała kształt prostokąta o wymiarach około 16 na 11 metrów, a grubość murów sięgała jednego metra. Powierzchnia wnętrza wynosiła około 180 metrów kwadratowych, co czyniło budowlę jedną z większych synagog w średniowiecznym Cesarstwie Rzymskim. Cały kompleks wraz z częścią przeznaczoną dla kobiet mógł zajmować ponad 200 metrów kwadratowych i pomieścić nawet kilkaset osób.
Szczególnie interesującym elementem okazała się struktura odkryta w samym centrum budynku. Badacze zidentyfikowali tam fundamenty bimy, czyli podestu, z którego odczytywano Torę podczas nabożeństw. Wschodnia część obiektu kryła natomiast aneks przeznaczony do przechowywania zwojów świętej księgi judaizmu. Takie rozwiązanie architektoniczne jest charakterystyczne dla starszych synagog i sugeruje, iż pierwotna budowla mogła powstać jeszcze przed rokiem 1300.
Czytaj też: Zaginiony rękopis odnaleziony w muzeum we Francji. To słynne dzieło Archimedesa
Analiza danych georadarowych pozwoliła także prześledzić późniejsze przekształcenia budynku. Gdy synagoga została zamieniona w kaplicę, od strony wschodniej dobudowano gotyckie prezbiterium o wielobocznym kształcie. Układ tych zmian zgadza się z XVIII-wiecznymi ilustracjami przedstawiającymi kaplicę stojącą w tym miejscu przed jej rozbiórką. Oznacza to, że współczesne pomiary potwierdziły wiarygodność historycznych źródeł ikonograficznych.
