Zaledwie osiemset lat świetlnych od Ziemi jakieś 11 000 lat temu doszło do potężnej eksplozji. Oto masywna gwiazda zakończyła swoje życie w spektakularnej eksplozji supernowej. Choć dla nas 11 000 lat to szmat czasu, to w przestrzeni kosmicznej to tylko mgnienie oka. Nic zatem dziwnego, że fala uderzeniowa wygenerowana w momencie eksplozji wciąż po tym […]

Astronomowie z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley odkryli w tym roku eksplozję supernowej w znajdującej się stosunkowo niedaleko od nas Galaktyce Wiatraczek. To wyjątkowe odkrycie, bowiem jest to najbliższa eksplozja tego typu od niemal dekady. Galaktyka Wiatraczek, znana także pod numerem 101, to galaktyka spiralna odległa od nas o 21 milionów lat świetlnych. To jedna z […]

Astronomowie obserwują eksplozje supernowych na niebie zasadniczo bezustannie. Masywnych gwiazd w galaktykach jest całe mnóstwo, a im masywniejsze, tym krócej żyją. Nic zatem dziwnego, że niemal co chwilę teleskopy naziemne jak i kosmiczne dostrzegają spektakularny rozbłysk eksplozji umierającej gwiazdy. Przez ten jeden moment w swoim życiu, gwiazda przez chwilę świeci jaśniej niż cała galaktyka, w […]

Kiedy masywna gwiazda kończy swoje życie eksplodując jako supernowa, przez chwilę świeci jaśniej niż cała galaktyka, w której się znajduje. Przez ten ostatni moment przyćmiewa blaskiem miliardy gwiazd znajdujących się w jej bezpośrednim otoczeniu. Sama eksplozja supernowa, choć jest końcem życia masywnej gwiazdy, to też jest początkiem czegoś nowego. Po gwieździe pozostaje albo czarna dziura […]

Choć nocne niebo na pierwszy rzut oka zupełnie się nie zmienia, czasami coś przykuwa uwagę astronomów i szerokiej publiki. Dobrym przykładem może tu być pojawienie się na niebie jasnej komety, jak to miało miejsce chociażby w 1996 roku, kiedy to na niemal półtora roku na północnym niebie zamieszkała kometa Hale’a-Boppa, czy też zaskakująca i gwałtowna […]

Analiza prawie 6 mln próbek biologicznych pozwoliła zidentyfikować ponad 110 000 nowych wirusów, w tym dziewięć nieznanych do tej pory koronawirusów. Niesamowite odkrycie może posłużyć do śledzenia potencjalnych przyszłych pandemii. Badanie, którego wyniki ukazały się właśnie w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Nature”, powstały jako „zabawny projekt poboczny” – przyznaje główny autor dr Artem Babaian. Międzynarodowy zespół […]

Tak twierdzą duńscy naukowcy, którzy zbadali geologiczne ślady wybuchów supernowych. Ich wpływ na życie jest większy, niż przypuszczano. Gdy gwiazdy wypalają cały wodór i hel, zaczynają w swoich jądrach produkować cięższe pierwiastki. Jednak i ten proces kiedyś dobiega końca. Przestaje wtedy powstawać również promieniowanie. To właśnie ono (a dokładniej jego ciśnienie) sprawia, że gwiazdy się […]

Niezwykle silny rozbłysk zarejestrowany w czerwcu 2018 roku znalazł swoje wyjaśnienie. Kluczem okazało się to, że obserwowano go na żywo. Była to śmierć gwiazdy i narodziny masywnego obiektu – gwiazdy neutronowej lub czarnej dziury. W czerwcu 2018 roku teleskopy na całym świecie dostrzegły jasny, niebieski https://www.focus.pl/artykul/wiemy-skad-sie-biora-najsilniejsze-eksplozje-we-wszechswiecie-rozblyski-gammaw odległej o 200 milionów lat świetlnych galaktyce CGCG 137-068. […]

Wokół czarnych dziur mogą istnieć warunki niezbędne do powstawania pierwiastków cięższych od żelaza, w tym platyny, złota czy rtęci. Dotychczas sądzono, że procesy takie zachodzą tylko w wybuchach supernowych i zderzeniach gwiazd neutronowych. https://www.focus.pl/artykul/duze-banki-stracily-na-gieldzie-po-publikacji-o-praniu-brudnych-pieniedzy od wieków rozpala ludzką wyobraźnię. Przez setki lat bezskutecznie próbowali je wytworzyć https://www.focus.pl/artykul/alchemia-w-pogoni-za-nieosiagalnym. Jednym ze sposobów miała była przemiana rtęci. Byli […]

Niektóre meteoryty mogą w swoim wnętrzu skrywać materię, z której powstało Słońce i planety naszego układu. Pochodzi ona z wybuchów supernowych. W przestrzeni kosmicznej powstały pierwotnie tylko wodór i hel. Wszystkie inne ciężkie pierwiastki pojawiły się później, w wyniku reakcji termojądrowych w gwiazdach. Pierwiastki cięższe od żelaza powstają już tylko w wybuchach https://www.focus.pl/artykul/istnieje-trzeci-rodzaj-supernowych-twierdza-uczeni-to-wyjasnia-zagadke-z-1054-r. Najcięższe zaś […]

Syriusz, dzierżący tytuł najjaśniejszej gwiazdy nocnego nieba, może mieć poważnego konkurenta. Astronomowie twierdzą, że system gwiezdny V Sagittae dąży do gigantycznej eksplozji, dzięki której stanie się najjaśniejszym obiektem w Drodze Mlecznej. Układ V Sagittae (inaczej V Sge) jest oddalony od Ziemi o ponad 7800 lat świetlnych. Obecnie jest tak słaby, że trudno go dojrzeć nawet […]

Olbrzymia kosmiczna pustka, odkryta podczas analiz trójwymiarowych map wszechświata, to pozostałość po supernowej. Teraz astronomowie lepiej rozumieją, jak z obłoków gazów powstają gwiazdy. W pracy opublikowanej w „Astrophysical Journal Letters” astronomowie opisują kosmiczną pustkę, rozciągającą się na niemal 500 lat świetlnych. Na niebie znajduje się w gwiazdozbiorach Perseusza i Byka. Dlaczego astronomowie opisują odkrycie pustki? Badacze […]

Najbardziej gwałtowne kosmiczne zjawiska to rozbłyski gamma. Obliczenia wskazują, że ich źródłem są umierające masywne gwiazdy w aktywnych galaktykach. Rozbłyski gamma (Gamma-ray bursts, GBR) to najbardziej gwałtowne zjawiska we Wszechświecie. Jeden rozbłysk uwalnia w ciągu kilku sekund tyle energii, ile Słońce wyprodukuje w ciągu miliardów lat swojego życia – lub tyle, ile wytwarzałoby miliardy Słońc […]

W XII wieku chińscy i japońscy astronomowie zauważyli na niebie niezwykły rozbłysk, który był niemal tak jasny, jak Saturn. Opisali go jako potężną gwiezdną eksplozję i oznaczyli przybliżoną lokalizację na niebie. Ale dokładna przyczyna pojawienia się tego kosmicznego błysku przez setki lat pozostawała tajemnicą – aż do teraz. Początek tej historii sięga 6 sierpnia 1181 […]

Zagadkowa gwiazda oddala się od nas z szybkością 3 mln km na godzinę, odkryli astronomowie. Jest niemal pewne, że opuści Drogę Mleczną. Gwiazda LP40-365, odległa od Ziemi o 2 tys. lat świetlnych, jest jedną z dziwniejszych, jakie kiedykolwiek odkryto. Zamiast spokojnie okrążać centrum naszej galaktyki, oddala się od niego z niesamowitą prędkością. – Porusza się […]

Ten biały karzeł ma zaledwie 4280 km średnicy, ale jest ultragęsty. Znajduje się w odległości około 130 lat świetlnych od Ziemi. Jak wskazują naukowcy z Kalifornii, nowo odkryty https://www.focus.pl/artykul/rodzaje-gwiazd-czym-gwiazdy-roznia-sie-od-siebie-i-jak-powstaly o nazwie ZTF J1901+1458 jest naprawdę niesamowity. Jego parametry plasują go na skraju tzw. granicy Chandrasekhara, która określa maksymalną masę, jaką może osiągnąć biały karzeł, zanim […]

Supernowe do tej pory dzielono na typ I i II, ale pośrodku była pewna luka. Od dekad spekulowano, że istnieją także pośrednie typy. Teraz badacze uważają, że znaleźli potwierdzenie – to supernowa SN 2018zd. Jak powstają supernowe, czyli gwiazdy, które nagle zwiększają swą jasność, w zasadzie wiemy. Gdy wokół białego karła odpowiednio blisko krąży inna […]

Astronomowie z NASA posługujący się teleskopem kosmicznym Chandra (CXO) ogłosili wykrycie istotnego typu tytanu w materii wymiecionej z gruzów supernowej Kasjopeja A (Cas A). Pracujący w zakresie promieni rentgenowskich teleskop pozwolił dostrzec ślady czegoś, co można będzie uznać za element inicjujący eksplozję takiego typu gwiazd, z jakiej powstała Cas A. Ta wielka, stale rozszerzająca się […]

Tylko 10 proc. ciała człowieka składa się z pierwiastków, które powstały podczas Wielkiego Wybuchu. Całą resztę zawdzięczamy gwiazdom supernowym Karolina Głowacka: Chcę zrozumieć, jak działa Wszechświat, a jednocześnie nie umiem myśleć o sobie jako o jego części. Pamiętam, że Ziemia jest w kosmosie, ale wydaje mi się on taki poza nami, obcy, zewnętrzny, za duży. […]

Gdy biały karzeł stygnie, uran i inne ciężkie pierwiastki promieniotwórcze, znane jako aktynowce, krystalizują się w jego rdzeniu. https://www.focus.pl/artykul/rodzaje-gwiazd-czym-gwiazdy-roznia-sie-od-siebie-i-jak-powstaly to słabe, blaknące jądra martwych gwiazd wielkości Ziemi. Są pozostałością po  gwiazdach średniej wielkości, które wyczerpały swoje paliwo i zrzuciły zewnętrzne warstwy. Nasze Słońce pewnego dnia także stanie się białym karłem, podobnie jak ponad 90 procent […]

Betelgeza to najbliższa Ziemi nadolbrzymia gwiazda. W ubiegłym roku astronomowie z zapartym tchem obserwowali zmiany w jej jasności sądząc, że właśnie nadszedł czas jej eksplozji w postaci supernowej. Okazało się, że za zmianami stoją plamy gwiezdne – olbrzymie łaty o niższej temperaturze. Czerwone nadolbrzymie gwiazdy, takie jak Betelgeza, często ulegają zmianom jasności, ale spadek do […]

Astronom amator ułatwił naukowcom z całego świata odkrycie “wapniowej” supernowej, szczególnej wersji konającej gwiazdy, która zamiast ”regularnej” porcji pierwiastka będącego budulcem naszych kości wyrzuca z siebie niewyobrażalne jego ilości. W przypadku SN2019ehk najwięcej w znanej historii obserwacji tych zjawisk. Gdy ktoś pisze lub mówi, że każdy z nas jest https://www.focus.pl/artykul/jestemy-zbudowani-z-resztek-gwiazd, w tym sensie, że powstaliśmy […]

Gwałtowny proces wywołany zapadnięciem się gwiazdy albo eksplozji białego karła jest głównym mechanizmem rozprzestrzeniania się we Wszechświecie pierwiastków cięższych niż tlen. Wpłynął też kiedyś na skład chemiczny mgławicy, z której 4,5 mld lat temu powstał Układ Słoneczny i doprowadził, ostatecznie, do powstania życia na Ziemi. Cały wapń w naszych kościach, całe żelazo w naszej hemoglobinie […]

Nietypowy biały karzeł pędzi przez galaktykę Drogi Mlecznej z prędkością 900 000 km/h. Przez długi czas niezwykłe tempo gwiazdy było dla astronomów zagadką. Teraz udało im się ustalić, że prawdopodobnie jest to efekt przejścia wcześniej istniejącej gwiazdy w supernową. Wybuch nie zniszczył całkowicie gwiazdy, a jej fragment odrzucił z wielką mocą. Supernowa to potężna eksplozja, […]