Kupienie kolejnej kosmetyczki nie jest szczególnie trudne. Wystarczy wejść do drogerii, sieciówki albo otworzyć aplikację sklepu internetowego i po kilku minutach można wybierać spośród dziesiątek pięknych modeli.
Ale gdyby tak spojrzeć na to z innej strony: moja kosmetyczka nadal się zamyka. Materiał nie jest rozdarty. Zamek działa. Nadal mieści dokładnie te rzeczy, które chcę do niej włożyć. Jedynym problemem jest to, że nie wygląda już jak produkt nowy. No dobra, bardzo nie wygląda. I właśnie to podejście do przedmiotów zaczyna mi się podobać coraz bardziej i bardziej. Bo zamiast wymieniać wszystko, co nosi ślady użytkowania, możemy zacząć te przedmioty czyścić, naprawiać, przerabiać i wykorzystywać inaczej. A takie podejście, słuchajcie, przestaje być niszowe. Drugie życie rzeczy stało się po prostu modne, a ja do tego trendu z przyjemnością się dopisuję.
Ślady użytkowania nie oznaczają końca
Kosmetyczka jest pod tym względem wyjątkowo niewdzięcznym przedmiotem. Ma kontakt z rzeczami, które z założenia mają zostawiać kolor. I to trwały kolor. Podkłady, korektory, pomadki, kredki, cienie, bronzery czy tusze prędzej czy później znajdą sposób, żeby ją pobrudzić. Wystarczy niedokręcona nakrętka, pęknięty cień albo pośpiesznie schowany pędzel.
Myślę, że efekt u każdej z nas wygląda tak samo. Po pewnym czasie kosmetyczka może wyglądać w środku tak, jakby odbyła kilka zmian za kulisami Fashion Weeku. Problem polega na tym, że plama bardzo łatwo uruchamia w głowie prosty mechanizm: stare, brudne, a więc do wymiany. Zwłaszcza że przez lata przyzwyczaiłyśmy się do estetyki perfekcyjnych przedmiotów, które w mediach społecznościowych właściwie nigdy się nie starzeją.
Ale co z funkcjonalnością? Kosmetyczka poplamiona podkładem może być równie użyteczna jak w dniu zakupu. Jeżeli materiał jest cały, szwy trzymają, a zamek działa, wyrzucenie jej oznacza pozbycie się sprawnego przedmiotu przede wszystkim dlatego, że przestał być nieskazitelny.
Czytaj też: Deszczowy dzień to teraz idealny moment, by poczuć się jak bohater koreańskiej historycznej dramy
Drugie życie rzeczy stało się trendem
Second handy dla części osób długo były przede wszystkim miejscem, w którym można było kupić coś taniej. Dzisiaj rzeczy vintage potrafią być bardziej pożądane niż te z najnowszych kolekcji, a ubrania z drugiej ręki regularnie pojawiają się w stylizacjach influencerek i na profilach poświęconych modzie. Do tego dochodzą naprawianie, przerabianie i upcykling, czyli nadawanie istniejącym przedmiotom nowej funkcji lub wartości.
To nie przypadek, bo zmienia się sposób, w jaki patrzymy na rzeczy. To, że coś jest nowe, nie zawsze jest już jego największą zaletą. I mnie to cieszy. Czasem bardziej atrakcyjne stają się rzeczy charakterystyczne, nieidealne i po prostu jedyne w swoim rodzaju.
Widać to nawet na znacznie większą skalę. Marki modowe coraz śmielej eksperymentują ze sprzedażą rzeczy używanych i kolekcjami „preloved”, a rynek second hand przestał funkcjonować gdzieś na marginesie tradycyjnego handlu. Nie oznacza to oczywiście, że nagle każda stara rzecz jest cenna i wszystko trzeba przechowywać w nieskończoność. Chodzi raczej o zmianę kolejności pytań. Zanim zapytam „jaką kupić nową?”, mogę najpierw zapytać „co mogę zrobić z tą, którą już mam?”.
W przypadku kosmetyczki odpowiedź jest zaskakująco często banalna: porządnie ją wyczyść.
Moja kosmetyczka dostała małe spa
Zanim uznam kosmetyczkę za straconą, zaczynam od sprawdzenia metki i materiału, z którego została wykonana. To ważne, bo od materiału zależy, jakich środków będę mogła użyć do czyszczenia. Jeśli producent pozwala na pranie, sprawa jest stosunkowo prosta. Jeżeli nie, pozostaje delikatne czyszczenie ręczne dostosowane do konkretnego materiału.
Najpierw wyjmuję oczywiście całą zawartość i odkurzam wnętrze z kosmetycznego pyłu. Dopiero wtedy widać, jak źle jest naprawdę. Zdarzało mi się odkrywać w rogach kosmetyczki więcej bronzera niż na niejednej mojej palecie.
I teraz tak: tłuste podkłady czy pomadki wymagają innego podejścia niż suchy cień. Zawsze warto najpierw zrobić próbę na mało widocznym fragmencie materiału, szczególnie jeśli kosmetyczka ma intensywny kolor, nadruk albo delikatne wykończenie. Czasami łagodne mydło lub detergent i trochę cierpliwości robią więcej niż agresywne szorowanie.
Nie spodziewam się powrotu do stanu fabrycznego. I dobrze. Właśnie na tym polega zmiana myślenia: celem nie musi być sprawienie, żeby kilkuletni przedmiot wyglądał na nieużywany. Ma być czysty, higieniczny i nadal użyteczny.
Jak i czym ją myć?
Zaczęłabym od letniej wody i łagodnego środka, na przykład delikatnego mydła albo niewielkiej ilości detergentu do tkanin. Wnętrze można przetrzeć miękką ściereczką, gąbką lub starą szczoteczką do zębów, szczególnie przy zaschniętych plamach po podkładzie czy tuszu. Przy trudniejszych zabrudzeniach dobrze sprawdzi się wcześniejsze punktowe namoczenie, ale bez agresywnego szorowania. Najważniejsze jest jednak sprawdzenie metki i materiału, bo kosmetyczka z bawełny zniesie więcej niż model z ekoskóry, skóry czy z klejonymi elementami.
Przy mocniejszych zabrudzeniach można sięgnąć po nieco skuteczniejsze środki, ale nadal ostrożnie. Na tłuste plamy po podkładzie, pomadce czy kremowych kosmetykach dobrze sprawdzi się odrobina płynu do naczyń, który pomaga rozpuścić tłuszcz. Unikałabym za to wybielaczy, acetonu i silnych rozpuszczalników, bo mogą odbarwić materiał, uszkodzić powłokę albo osłabić klejenia. W przypadku skóry i ekoskóry najlepiej trzymać się środków przeznaczonych właśnie do tych materiałów. Po uznaniu, że materiał to przeżyje, śmiało sięgnęłabym po szczoteczkę i mocniej potrarła trudniejsze i kapryśniejsze miejsca.
Czytaj też: Huawei FreeClip 2 S to ładna biżuteria, ale czy dobre słuchawki?
A jeśli plama nie zejdzie?
To jest moment, w którym robi się kreatywnie. Upcykling nie wymaga od Cibie wyciągania maszyny do szycia i zamieniania weekendu w program DIY. A gdybyśmy niedoskonałość potraktowały jako punkt wyjścia i przekuły ją w zaletę?
Trudną do usunięcia plamę na materiałowej kosmetyczce można przykryć naszywką, haftem albo aplikacją. Do zamka można przypiąć zawieszkę, wymienić uchwyt suwaka albo dodać brelok. Jeśli potrafię szyć, mogę poprawić przetarty fragment lub wszyć do środka nową podszewkę. I to właśnie w tym momencie rzecz do wyrzucenia i zapomnienia staje się bardziej moja niż w dniu, w którym ją kupiłam.
Zwróćcie uwagę na przewrotność, która jest w tym przypadku urocza. Przez lata personalizacja polegała często na kupowaniu może jakichś dodatków. Teraz coraz częściej może polegać na wykorzystaniu tego, co już mamy.
I to nie musi być kolejna presja. Nie trzeba traktować takiej przeróbki tak, jakby to potem miało później trafić na półkę w drogerii. Zejdźmy na ziemię. Czasem krzywo przyszyta naszywka będzie wyglądała dokładnie jak krzywo przyszyta naszywka. Ale właśnie ręczne przeróbki, naprawy i widoczne ślady ingerencji są tu piękne. Są urokliwe, mają w sobie historię, duszę. Nie wyglądają już jak coś, co przed chwilą zjechało z taśmy produkcyjnej.
Kosmetyczka nie musi już nawet być kosmetyczką
Jest jeszcze druga możliwość. Bywa, że nie chcę już trzymać w starej kosmetyczce kosmetyków, ale to nadal nie oznacza, że musi trafić do kosza. W ogóle myślę, że kosmetyczki są jednymi z najbardziej uniwersalnych organizerów, jakie mamy w domu.
Stara, wyczyszczona kosmetyczka może zostać organizerem na kable, ładowarki i przejściówki, które inaczej w magiczny sposób splatają się na dnie torby. Może przechowywać gumki i spinki do włosów, nici, drobne akcesoria, artykuły papiernicze albo niewielkie przedmioty potrzebne podczas podróży.
Większą mogę wykorzystać jako organizer w walizce. Mniejszą wrzucić do torebki i przeznaczyć na rzeczy, które normalnie wiecznie w niej zwyczajnie giną. Niektóre egzemplarze świetnie sprawdzą się też jako pokrowce na drobną elektronikę, choć oczywiście nie zastąpią ochronnego etui tam, gdzie urządzenie wymaga zabezpieczenia przed uderzeniami.
Nie chodzi o magazynowanie
Jest jednak granica i zdecydowanie nie zamierzam przekonywać nikogo, że rozsądne życie polega na przechowywaniu każdej rzeczy aż do jej całkowitego rozpadu. Jeżeli na kosmetyczce pojawiła się pleśń, materiał się rozpada, nie można jej skutecznie wyczyścić albo jej stan budzi wątpliwości higieniczne, sentyment nie powinien wygrywać ze zdrowym rozsądkiem. Takiej kosmetyczce możemy powiedzieć bye bye.
Podobnie nie widzę większego sensu w zamienianiu mieszkania w składowisko przedmiotów czekających na bliżej nieokreślony projekt DIY. „Kiedyś coś z tego zrobię” potrafi być równie skuteczną pułapką konsumpcyjną jak „kupię nowe”. Tyle że zamiast nowych rzeczy zaczynamy gromadzić stare. To też trudno nazwać rozsądnym wyjściem.
Drugie życie ma sens wtedy, kiedy rzeczywiście jest życiem. Przedmiot zostaje wyczyszczony, naprawiony, przerobiony albo dostaje nowe zastosowanie. Jeżeli przez pięć lat leży w szufladzie, trudno mówić o szczególnie udanym przykładzie upcyklingu.
Czytaj też: Masz kręcone włosy? Shark właśnie stworzył sprzęt, na który długo czekały
Najbardziej ekologiczna rzecz może już leżeć w szufladzie
Skala problemu tekstyliów pokazuje zresztą, dlaczego wydłużanie życia przedmiotów nie jest wyłącznie sympatyczną modą. Według danych Europejskiej Agencji Środowiska w 2020 roku w Unii Europejskiej powstało około 6,95 mln ton odpadów tekstylnych, czyli mniej więcej 16 kg na mieszkańca. Zaledwie 4,4 kg na osobę zebrano wtedy selektywnie z myślą o ponownym użyciu i recyklingu.
Od 2025 roku państwa Unii Europejskiej mają obowiązek zapewnienia systemów selektywnej zbiórki tekstyliów. To ważna zmiana, ale nawet najlepszy system zagospodarowania odpadów nie zmienia jednej prostej rzeczy: przedmiot, który nadal może być używany, nie musi jeszcze stawać się odpadem.
Moja kosmetyczka nie wygląda jak nowa. I chyba już nie musi
Kultura nowości nauczyła nas czegoś dziwnego: przedmioty są najbardziej atrakcyjne w chwili, w której zaczynamy ich używać. I trochę tak mam to zakodowane w głowie: przed zakupem jakaś rzecz potrafi być dla mnie o kilkadziesiąt procent atrakcyjniejsza niż chwilę po tym, gdy staje się moja.
I chyba nawet nie chodzi o pierwszą rysę, plamę czy przetarcie. Sam moment posiadania sprawia czasem, że przedmiot traci część atrakcyjności, którą miał, kiedy jeszcze oglądałam go na sklepowej półce.
Mam wrażenie, że właśnie to zaczyna się zmieniać. Second hand, vintage, naprawianie i upcykling mają wspólny mianownik: pozwalają zobaczyć wartość również w przedmiocie, który ma już za sobą jakieś życie. Nie chodzi o romantyzowanie każdej plamy po podkładzie, ale o zerwanie z przekonaniem, że ślady użytkowania automatycznie oznaczają konieczność wymiany. Dlatego swojej starej kosmetyczki nie wyrzucam.
A kiedy naprawdę zakończy swoje życie, wtedy pomyślę o kolejnej. Tylko że tym razem prawdopodobnie wybiorę ją trochę inaczej: taką, którą łatwo wyczyścić, naprawić i która nie przestanie mi się podobać po jednym sezonie. Bo najciekawszy trend wcale nie polega dziś na tym, żeby wiedzieć, co nowego kupić. Coraz częściej chodzi o to, żeby umieć dostrzec potencjał w tym, co już mamy.
Czytaj też: Myślałam, że ten trend umarł w 2016 roku. Vans właśnie wykopał go z szafy