Bitwa pod Cedynią wcale nie była pierwszym triumfem w historii polskiego oręża. Pięć lat wcześniej Mieszko I wygrał inną ważną bitwę. Tyle że nie z Niemcami – dlatego to zwycięstwo wciąż jest pomijane! We wrześniu 967 r. wojowie Mieszka I triumfowali. Przy wsparciu czeskich hufców konnicy zwyciężyli plemiona Wolinian i Redarów. Czyli Słowian z Pomorza, […]

Za czasów panowania Sulejmana II przed wojskiem osmańskim drżała Europa. Serce padyszacha zdobyła jednak chrześcijanka, branka Roksolana, pochodząca prawdopodobnie z kresów Rzeczypospolitej. O związkach dawnej Polski z Osmanią z orientalistą Jerzym S. Łątką rozmawia Anna Gwozdowska. Anna Gwozdowska: Niezwykłą historię kilkudziesięcioletniego związku niewolnicy z sułtanem przypomina turecki serial telewizyjny „Wspaniałe stulecie”. Jak się panu podoba? […]

Zygmunt III Waza przygotował atak na ojczystą Szwecję, dzięki któremu miał zachować tamtejszą koronę. Gdyby mu się powiodło, kilkadziesiąt lat później uniknęlibyśmy potopu szwedzkiego. „O Jezu!” – wrzasnął raniony szwedzki arkebuzer, padając na deski mostu na rzeczce Stångån. Leżało już tam wiele pokrwawionych ciał jego kompanów. Polska i węgierska piechota nacierała z furią, siekąc Szwedów szablami i rąbiąc […]

Kozacy byli psami wojny Rzeczypospolitej i postrachem Turcji. Tyle że wiecznie brakowało dla nich pieniędzy. Przykład hetmana Sahajdacznego pokazuje, że chcieli trwać przy Polsce i wiele straciliśmy, nie umiejąc w pełni zużytkować ich siły w walkach z sąsiadami. Gdy w 1570 r. Konaszowi i Pelagii, drobnoszlacheckiemu małżeństwu z okolic Sambora, urodził się syn, sytuacja na Ukrainie była szczególnie […]

Nie tylko zgoda buduje. Nienawiść też. W połowie XIX wieku wzajemna nienawiść dwóch biznesmenów – Blocha i Kronenberga – nakręciła polską gospodarkę na długie lata. Obaj walczyli o tytuł „króla kolei”, obaj go wywalczyli i obaj postanowili to uświetnić, stawiając sobie pałace. Oczywiście w stolicy i to w samym centrum. Gdzie? Dla królów jest tylko jeden godny adres: przy ul. […]

W Polsce w czasach dwudziestolecia prężnie rozwijały się tajne organizacje. Do walki z nimi ruszyła specjalna komisja sejmowa. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w roku 1918 emocje polityczne, zamiast się uspokajać, rosły i stawały się coraz bardziej wzburzone. Pierwszy rząd Jędrzeja Moraczewskiego padł ofiarą – co prawda bardzo nieudolnego – prawicowego zamachu stanu. Przypomnijmy: nocą 4 stycznia […]

Zniknięcie z europejskich map Rzeczypospolitej to triumf nowego ładu politycznego. Druga połowa XVIII w. to – jak wiadomo – okres rewolucji. Światem zachodnim wstrząsają wtedy trzy wielkie przewroty: rewolucja amerykańska, dzięki której na arenę dziejów wkracza ukształtowany system rządów parlamentarnych; rewolucja francuska, proklamująca hasła społecznej wolności, równości i solidarności (bo tak należałoby dzisiaj sformułować „braterstwo”) […]

To dzięki warszawskiej kanalizacji podczas powstania utrzymywano łączność między oddziałami. To kanały ocaliły wielu żołnierzy. O służbie w kanałach specjalnie dla „Focusa Historia” opowiadają dwie łączniczki Teresa Wilska i Bożenna Tazbir-Tomaszewska. Teresa Wilska (86 lat), pełna życia starsza pani, mieszka dziś na warszawskim Powiślu. Bożenka Tomaszewska zmarła w 2005 roku, ale zdążyła mi opowiedzieć o […]

W listopadzie 1914 r. Niemcy, chcąc uprzedzić rosyjski atak w kierunku Berlina, rozpoczęli błyskawiczną ofensywę, której celem miało być odepchnięcie Rosjan i zdobycie Łodzi. Każdą wojnę czy bitwę można opisać z wielu punktów widzenia. Najprostszy, najbardziej oczywisty – pokazać ją od strony zwycięzców i zwyciężonych. Bitwa Łódzka, mimo swego rozmachu, pozostała jednak nierozstrzygnięta. Niemcy co […]

Polska prasa donosiła o sukcesach w wojnie z Hitlerem. Polacy dowiadywali się o klęsce dopiero wówczas, gdy wróg stał na progu ich domu. Próżno szukać jakiejkolwiek informacji o wybuchu wojny w  porannej prasie z  1 września. Drukowano ją przecież w nocy, jeszcze w sierpniu. Tak więc to popołudniówki – rodzaj prasy, jakiej w Polsce od […]

Fragment wydanej przez Ośrodek Karta wstrząsającej historii trzech Niemek ze Śląska, Pomorza i Prus Wschodnich. Koniec III Rzeszy oczami kobiet – to w dużym skrócie materiał na jaki składa się książka “Wypędzone” . To trzy relacje kobiet, które przeżyły coś, co dziś eufemistycznie nazywamy “deportacjami niemieckiej ludności cywilnej” albo “wysiedleniami kobiet i dzieci” zaraz po […]

Dla nich to była miłość, dla hitlerowskich urzędników – hańba rasowa. Za intymne kontakty z Niemkami polskim robotnikom przymusowym groziła śmierć. Gestapowiec zapytał Juliana Majkę, czy ma jakieś ostatnie życzenie. Niektórzy przed egzekucją prosili o papierosa albo odesłanie osobistych rzeczy rodzinie. „Nein!” – odpowiedział jednak energicznym głosem Polak. Wówczas musiał stanąć na skrzyni, a dwaj […]

Czy można było w Rzeczypospolitej zostać królem na jedną noc? O takiej historii rozpisują się… żydowskie źródła. Tym królem miał być niejaki Saul Wahl Naprawdę nazywał się Saul Katzenellenbogen. Był to rabin, posiadacz przywileju królewskiego na handel solą wielicką, dzierżawca ceł i warzelni soli na Litwie oraz osobisty bankier Radziwiłłów i polskich królów. Historia jego […]

Nazwisko Nowosilcowa do dziś wzbudza w Polakach odrazę. Obok Wielkiego Księcia Konstantego był w XIX w. najbardziej znienawidzonym Rosjaninem nad Wisłą. Organizacja służb policyjnych, rozbudowa siatki donosicieli, nadzór nad cenzurą, śledztwa przeciwko młodzieży, a także oczerniające raporty sporządzone jego ręką dla Petersburga – to w skrócie opis działalności Nikołaja Nikołajewicza Nowosilcowa. „Wspomnieć imię Nowosilcowa Polakom […]

Przebieg modernizacji polskiej armii w latach 30. XX wieku był krokiem ku katastrofie. Sytuacja w Europie jest stabilna, wrogów nie mamy, nic nie zagraża naszemu bezpieczeństwu, więc… najwyższy czas, aby unowocześnić armię, bo licho wie, co przyniosą następne lata. Tak jak w 1935 roku, gdy wielka przemiana objęła ówczesną armię. Wtedy też wydawało się spokojnie, […]

Sobieski za nic miał ceremoniał, polski sejm zaś budził wesołość zagranicznych gości już przed wiekami. Staropolskie opowieści pełne są żartów oraz kpin z siebie i innych Wacław Jaruzelski, w linii prostej przodek generała Wojciecha Jaruzelskiego, apelował: „Nie zostawiajmy potomności przykładu wyboru króla wśród obcej siły zbrojnej, według woli obcego mocarstwa!”. Był 12 lipca 1704 roku. […]

W 1987 r. pod pomnikiem Poległych Stoczniowców w Gdańsku tłum… odwrócił się od klęczącego Jana Pawła II. Jednak nie był to spontaniczny gest, lecz zemsta PRL-owskich władz. Pomnik w kształcie trzech wysokich krzyży z zawieszonymi na nich kotwicami upamiętnia śmiertelne ofiary Grudnia 1970 r. Został wzniesiony przed główną bramą ówczesnej Stoczni Gdańskiej im. Lenina dzięki […]

Czy najświętsze zabytki Gniezna stoją dokładnie w miejscu pogańskich świątyń? Gniezno to miasto na siedmiu wzgórzach niczym Rzym. To pierwsza siedziba władców Polski. Tu według „Kroniki Wielkopolskiej” z XIII w. miał się niegdyś osiedlić protoplasta Polaków (Lechitów) – Lech: „Gdy zaś ze swoim potomstwem wędrował przez rozległe lasy, gdzie [teraz] istnieje królestwo polskie, przybywszy wreszcie […]

Nastoletni polski królewicz nie popełnił gwałtu na węgierskiej dwórce Klarze Zach i nie był winny tragedii jej rodziny w 1330 r., jak do niedawna sądzili historycy. Jan Długosz w swoich „Rocznikach” zapisał pod datą 1330: „Karol, król węgierski i Elżbieta królowa, niespodziewanie przy obiedzie od pewnego szlachcica, Felicjana, który ich oboje wraz z synami chciał […]

Bierut i jego klika przy pomocy radzieckich „ekspertów” najpierw sfałszowali referendum w 1946 r., a pół roku później – już samodzielnie – wybory! Wreszcie mamy na to materialne dowody. Dokumenty odnaleziono w Moskwie. Wprowadzać w Polsce socjalizm – ironizował Józef Stalin – to jak wkładać siodło na krowę. Jednak podjął się tego zadania – nie […]

Czy słynny polski metalurg i chemik, twórca metody wzrostu monokryształów, umożliwiającej rozwój współczesnej elektroniki, był także asem przedwojennego wywiadu? Z doktorem Pawłem Tomaszewskim, autorem biografii Jana Czochralskiego, na którym przez kilkadziesiąt lat po wojnie ciążyło oskarżenie o zdradę, rozmawia Anna Gwozdowska. A.G.: Jan Czochralski, urodzony w roku 1885 w Kcyni w zaborze pruskim, naukową sławę […]

Konfederacja barska nie była powstaniem, lecz grą interesów, wykorzystującą narodowo-patriotyczną nutę. I to nie ona stała się bezpośrednią przyczyną I rozbioru Polski, lecz… klęska Turcji, na której pomoc liczyli barzanie! Przesłuchiwany: dr Adam Danilczyk zawód: Pracownik Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk specjalizacja: Panowanie Stanisława Augusta i historia wojskowości czasów konfederacji barskiej w sprawie: czy konfederacja […]

Polska jest jedynym europejskim krajem o monarchicznej przeszłości, który nie posiada koronacyjnych insygniów swoich królów i królowych – koron, jabłek i bereł. Co się z nimi stało? Jest bezksiężycowa noc z 3 na 4 października 1795 r. Za trzy tygodnie zostanie podpisany traktat rozbiorowy, kładący kres istnieniu państwa polskiego. Krakowem od 17 miesięcy rządzi pruski […]

Wanda Dynowska znała największych politycznych i duchowych liderów XX wieku: Piłsudskiego, Gandhiego, Dalajlamę i Wojtyłę. Brytyjczycy szpiegowali ją za działalność na rzecz wolnych Indii. PRL-owska SB miała ją za obcą agentkę Goszcząc w Gdańsku w 2008 r., Dalajlama zaskoczył wszystkich słowami: „Mało kto to wie, ale gdy w latach 50. znalazłem się na uchodźstwie, poznałem […]