ZSRR miał trwać przez wieki, a rozpadł się w parę lat. Co powaliło tego niezniszczalnego – wydawałoby się – giganta? Między innymi… próby reform! Ćwierć wieku temu, a dokładnie 17 marca 1991 r., odbyło się referendum, w którym mieszkańcy republik ZSRR wypowiedzieli się o przyszłości Związku. Zdecydowali jednoznacznie, że chcą, by… istniał dalej, tyle że […]

Iwan Groźny przeszedł do historii jako władca okrutny i bezwzględny, budzący postrach nie tylko wśród poddanych, lecz także w szeregach własnych współpracowników. Skądinąd wiadomo jednak, że pierwszy car Rosji odznaczał się również pobożnością, umiłowaniem wiedzy oraz darem pięknej wymowy. Wszystkie te przymioty czynią z niego postać mocno niejednoznaczną. Kim był Iwan Groźny? Iwan IV Groźny […]

O tym, dlaczego Józef Stalin nie ufał nikomu, a oprawcom wydawał bezpośrednie i szczegółowe rozkazy, z rosyjskim historykiem Nikitą Pietrowem rozmawia Justyna Prus-Wojciechowska. Justyna Prus-Wojciechowska, Focus Historia: Czy Stalin się bał? Nikita Pietrow: Sprawa jest oczywista. Nie tylko pod koniec życia, ale także w latach 30. – widać to wyraźnie po jego działaniach – Stalin […]

Wydawałoby się oczywiste, że rosyjska ruletka musi być XIX-wiecznym produktem made in Russia. Lecz to nie Rosjanie wymyślili śmiertelną zabawę z rewolwerem! Nieznajomy otworzył bębenek i wysypał na dłoń cztery kule, a piątą zostawił. Z ciekawością obserwowałem jego poczynania. Mocno zakręcił bębenkiem, po czym nagle przytknął sobie lufę do skroni i nacisnął spust. Iglica głośno szczęknęła o […]

– NKWD zamordowało Wojciecha, podstawiając na jego miejsce sobowtóra. Fałszywy Jaruzelski był świetną wtyczką – przekonywali mieszkańcy rodzinnych okolic Jaruzelskich. Historycy przekonują, że bolszewicy zaczęli próby z tego typu agenturą wkrótce po zdobyciu władzy. Zimny lutowy dzień 1947 r. Przed wejściem do Hotelu Francuskiego w Krakowie, gdzie przebywał prezydent Bolesław Bierut, pojawił się nagle mężczyzna w mundurze oficera […]

Prowadzą firmy, starają się dotrzeć jak najbliżej elit. Gdy już się to uda, subtelnie, ale skutecznie zaczynają wpływać na politykę państwa. Rosyjskie „śpiochy” – długodystansowi agenci – potrafią czekać na odpowiedni moment do akcji nawet 30 lat. „W świecie, w którym rządzą pozory, cholernie łatwo jest się ukryć” – myślała zapewne Cynthia Murphy, pielęgnując codziennie hortensje […]

“Dzień jeden w tem piekle wysiedzieć, trzeba być żelaznego serca człowiekiem” – wspominał oblężenie Port Artur polski inżynier w służbie carskiej i… narzekał na tępotę rosyjskich oficerów. „Focus Historia” dotarł do wspomnień Polaka. Zdobycie przez Japończyków Port Artur (obecnie Lüshun w Chinach) na początku roku 1905 było kluczowym wydarzeniem wojny rosyjsko-japońskiej. Upadek twierdzy zachwiał carską […]

Pewien wzięty w jasyr chłopak spod Tarnopola został kozackim atamanem, przyczynił się do triumfów Rzeczypospolitej w Rosji, ożenił się z carycą i marzył o własnym państwie. Iwan urodził się na Kresach Rzeczypospolitej gdzieś w drugiej połowie XVI w. Pochodził z Zarudzia pod Tarnopolem, czyli z terenów obecnej Ukrainy. Jego ojciec był chłopem, więc szanse Iwana […]

Rosja zajęła Syberię, ale nigdy nie zapanowała w pełni nad jej mieszkańcami. A ci oszukiwali i cara, i popów, i komunistów. Moskwa od końca XVI w. przez 300 lat nie potrafiła ujarzmić i zrusyfiko­wać ludów zamieszkujących Syberię. To, czego nie byli w stanie dostrzec nawet władcy o tak przenikliwym umyśle jak Piotr I Wielki, zoba­czył […]

Gdyby nie starszy brat, stracony za organizację spisku na życie cara, 17-letni Włodzimierz Iljicz Uljanow zapewne obrałby inną drogę życiową. 1 marca 1887 r. 21-letni Aleksander (Sasza) Uljanow i jego towarzysze z organi­zacji terrorystycznej „Narodnaja Wola” („Wola Ludu”) mieli rzucić bomby w kierunku cara Aleksandra III, jego żony Marii i następcy tro­nu Mikołaja, przejeżdżających po […]

Tysiące doświadczonych radzieckich szpiegów padło ofiarą swoich kolegów. “Stara gwardia” wydawała się Stalinowi zbyt niebezpieczna. Według pierwotnego planu mieli sowieckiego ambasadora i jego żonę otruć. Ostatecznie rzucili się na parę z młotkiem. Kobietę zabili od razu. Mężczyzna, mimo otrzymanych ciosów, jeszcze żył. Wtedy oprawca ukląkł mu na piersiach i zaczął go dusić… To nie opis […]

Luksusowe wakacje Lenina na sródziemnomorskiej wyspie mogły zaważyc na historii XX wieku! Wśród kilkunastu pasażerów, którzy 23 kwietnia 1908 r. znajdowali się na niewielkim statku „Principessa Mafalda”, płynącym z Neapolu na wyspę Capri, dwóch cudzoziemców wyróżniało się niezwykłą elegancją. Jednym z nich był jadący szukać poetyckiego natchnienia Rainer Maria Rilke, drugim – rosyjski rewolucjonista Włodzimierz […]

Do czego musi być doprowadzony człowiek, żeby stać się kanibalem? Leningradczycy z czasów oblężenia znają odpowiedź… Ponad trzy miliony mieszkańców Leningradu doskonale wiedziało, co robić, kiedy Wiaczesław Mołotow w radiu obwieścił, że nadszedł czas wojny z III Rzeszą. 22 czerwca trzeba po prostu po raz kolejny powtórzyć to, co robiono już w czasach wojny domowej. […]

Bierut i jego klika przy pomocy radzieckich „ekspertów” najpierw sfałszowali referendum w 1946 r., a pół roku później – już samodzielnie – wybory! Wreszcie mamy na to materialne dowody. Dokumenty odnaleziono w Moskwie. Wprowadzać w Polsce socjalizm – ironizował Józef Stalin – to jak wkładać siodło na krowę. Jednak podjął się tego zadania – nie […]

Upór dwóch przywódców spowodował, że pod Stalingradem doszło do krwawej jatki, która kosztowała życie tysięcy ludzi. Niemcy z atakujących sami stali się oblężonymi, a Rosjanie wbrew logice oblegali miasto. Na przełomie roku 1941 i 1942 spektakularne natarcie niemieckich wojsk na Moskwę zostało zatrzymane. Wojska radzieckie po powodzeniu moskiewskiej operacji odzyskały wiarę w swoje siły, a […]

Putin obiecuje armii biliony rubli, aby utrzymać się przy władzy. To metoda z czasów ZSRR, ale nie zawsze skuteczna. Władimir Putin w czasie kampanii wyborczej zapowiedział, że w najbliższej dekadzie Rosja wyda na zbrojenia 23 biliony rubli, czyli ponad 760 miliardów dolarów! Czyżby postanowił przestraszyć Zachód? Zapewne nie, gdyż od czasów Chruszczowa wiadomo, że nie […]