Melitta von Stauffenberg była przeciwniczką Hitlera, Żydówką i… pilotem oblatywaczem Luftwaffe. Clausa Stauffenberga – oficera, który 20 lipca 1944 r. próbował zabić Hitlera w Wilczym Szańcu – zna niemal każdy. Kto jednak słyszał o jego bratowej imieniem Melitta? Ta wyemancypowana kobieta, pilotka i konstruktorka, została kapitanem hitlerowskiego lotnictwa. A była w połowie Żydówką! „Wprawdzie jako pilot Luftwaffe Melitta służyła reżimowi, […]

Polski galernik w 1627 r. wywołał bunt na pokładzie tureckiego okrętu. Dzięki temu wywalczył sobie wolność, zyskał sławę i zdobył kobietę, a potem… spokojnie zniknął z annałów historii! Marek Jakimowski, który dzięki swojemu wyczynowi został przyjęty przez samego papieża, kilka tygodni przed audiencją był jeszcze tylko niewolnikiem harującym przy wiosłach na tureckim statku. Takiej taniej […]

Przez niemal pół wieku Polska stanowiła cel atomowych uderzeń, w których miało zginąć kilka milionów ludzi. Po zakończeniu zimnej wojny czarny scenariusz powrócił – tym razem ze wschodu. Styczeń 1962 r., sztab Ludowego Wojska Polskiego, ćwiczenia z przegrupowania wojsk w warunkach masowego użycia broni jądrowej. Oficerowie otrzymują załącznik nr 6 – trzykartkowy spis możliwych uderzeń NATO na […]

Legendarny włoski kolarz Gino Bartali przez dziesiątki lat ukrywał fakt, że podczas II wojny światowej pomógł uratować kilkuset Żydów. Klucz do ich ocalenia stanowiła… rama jego roweru. Przez życie przejechał na dwóch kółkach. Pochodzący spod Florencji Gino Bartali swój pierwszy wyścig Giro d’Italia wygrał w 1936 r. Miał wtedy 22 lata i był u szczytu kolarskiej formy. Gdy  […]

15 września 1935 r. Reichstag przyjął ustawy dyskryminujące obywateli III Rzeszy żydowskiego pochodzenia. “Ustawy norymberskie były krokiem do eliminacji Żydów ze społeczeństwa niemieckiego, a także początkiem ich tragedii, zakończonej Holokaustem” – mówi prof. Michał Leśniewski z IH UW. Antysemickie i rasistowskie przekonania były obecne od początku w programie NSDAP, a jednym z głównych jego założeń […]

W Ludwikowicach Kłodzkich w czasie II wojny znajdowała się fabryka amunicji. Niektórzy twierdzą, że w jej podziemiach naziści pracowali nad tajną bronią, która miała umożliwić pokonanie grawitacji. W domu, w którym niegdyś mieszkał Krzysztof Szpakowski, mieści się dzisiaj restauracja. Siedzimy przy niskim stoliku obok kominka, który kiedyś był najważniejszą częścią salonu. Teraz to część sali […]

Ostatnia starożytna królowa Egiptu to celebrytka wszech czasów. Fascynowała ludzi przez wieki, a w dobie kultury popularnej stała się natchnieniem projektantów. Skandalistka, okrutnica, matka, tragiczna kochanka, dum-na samobójczyni… Tak prezentowano Kleopatrę VII. A jak się ubierała? Nieliczne zachowane zabytki ukazują dwoistość jej roli, którą akcentował kostium. Pojawia się jako bogini Izyda w koronie w kształcie sępa oraz jako […]

Norweski odkrywca i podróżnik Thor Heyerdahl, który tratwą przepłynął z Ameryki Południowej do Polinezji, mylił się prawie we wszystkim, lecz to on, a nie wytykający mu błędy naukowcy, zdobył światową sławę, fortunę i trwałe miejsce w historii Krytykom odpowiadał: „Granice? Nigdy żadnej nie widziałem. Ale słyszałem, że istnieją w umysłach niektórych ludzi”. Dzisiaj te słowa widnieją […]

Przybył do Irlandii w V wieku i wziął się za robotę: wypędzał węże, walczył z druidami, wskrzeszał zmarłych, nauczał. Czy św. Patryk– patron Irlandii, którego dzień jest hucznie obchodzony przez piwoszy 17 marca – mógł to wszystko zrobić w pojedynkę? A może świętych było dwóch? Święty Patryk to postać, którą znamy bardzo dobrze i o […]

Szlachetny banita, który okradał bogatych, a bronił biednych i uciskanych. Człowiek, który pozostawał nieuchwytny dla wrogów i został pojmany dopiero wskutek zdrady – nie, to nie opowieść o Janosiku, lecz o Bulli Feliksie. Na przełomie wieków II i III przez Cesarstwo Rzymskie przetoczyły się: zaraza, walki z barbarzyńcami i wojna domowa. W tych ciężkich czasach rozkwitło zbójnictwo. Ludzi żyjących […]

Wilhelm Habsburg chciał być królem Ukrainy. Nie wahał się dla niej wyrzec ojca, sprzymierzyć z hitlerowcami, a nawet umrzeć. Jesienią 1944 r. ukraińscy nacjonaliści, którzy współpracowali z Niemcami w nadziei powstania niepodległej Ukrainy i wybawienia spod rządów radzieckich, pilnie potrzebowali pomocy. Klęska Niemiec była kwestią czasu, a Sowieci już rozpoczęli zemstę za kolaborację z wrogiem, […]

Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to, co by się stało, gdyby Sowieci nie zaatakowali 17 września. Jedno jest pewne: w tym czasie w Polsce wciąż było kilkaset tysięcy żołnierzy gotowych walczyć z Niemcami. Pakt Ribbentrop-Mołotow (a dokład­nie aneks do niego, tam gdzie określo­no linię demarkacyjną po zajęciu Polski przez Wehrmacht) nazywany jest przez wielu IV […]

Kampania wrześniowa nie ograniczała się do desperackiej obrony. Wojsko polskie skutecznie atakowało i to na terytorium wroga. 2 września polskie wkraczają na terytorium III Rze­szy. Mieszkańcy przygranicznych wiosek zamykają się w domach. Zaskoczeni nie­mieccy żołnierze wycofują się. Idziemy nie tylko na zachód – wkraczamy także do Prus Wschodnich. Nad III Rzeszą pojawiają się polskie samoloty, […]

Czy podczas kampanii wrześniowej użyliśmy iperytu – gazu, który podczas I wojny zabił tysiące żołnierzy w okopach? A może udało nam się wyprzedzić słynnych japońskich kamikadze, tworząc oddziały „żywych torped”? Straty krwawe nieprzyjaciela były bez wątpienia rzeczywiście bardzo wysokie, gdyż walczył on z wielką odwa­gą i wykazał się olbrzymią determinacją, żeby wytrwać nawet w najbardziej […]

Datowany na XI—XII w. Owidz jeden z nielicznych przebadanych wczesnośredniowiecznych warownych grodów na Pomorzu Gdańskim. I po kilkuset latach dzięki rekonstruktorom ponownie ożył Jam jest Słowo Pańskie! I rozkazuję wam: zaprze­stańcie tych pogańskich, plugawych obrzędów! Ten gród to Sodoma i Gomora!” – wy­krzykuje mężczyzna w czarnych szatach. W uniesionej dłoni trzy­ma krzyż. Na jego twarzy […]

Prawdziwy Zorro byt Irlandczykiem, znał 14 języków, chciał zostać królem Meksyku, ale wpadł w ręce Inkwizycji. Awanturnik z Zielonej Wyspy na­zywał się William Lamport i do 1998 roku sły­szała o nim jedynie garstka specjalistów. Wtedy włoski historyk Fabio Troncarelli opublikował książkę „La spada e la croce” (Krzyż i miecz), w której dowodził, że Lamport był […]

W XIV w. mazowiecki książę Siemowit III z zazdrości udusił swoją piękną żonę. Tę dramatyczną historię wykorzystał potem sam… William Shakespeare. Najważniejszą częścią zrekonstruowanego zamku w Rawie Mazowieckiej jest ośmioboczna wieża. To tam rozegrała się tragedia żony księcia Siemowita. Siemowit III (1320-1381), bez któ­rego nie powstałaby Szekspirowska „Zimowa opowieść”, uznawany był za jednego z najwy­bitniejszych […]

Eksduchowny stał się krwawym szermierzem wolności i równości, by przeistoczyć się w kapitalistę, szefa policji i… rojalistę. „Posiadał więcej władzy nad ludźmi niż sam Napoleon” – powiedział o nim Balzac. Fouché to zapomniany już dziś bohater rewolucji francuskiej. Kiedy inni jej szermierze tracili władzę podczas przewrotów, trafiali na szafot lub na odległe wyspy, on utrzymywał […]

Wielki poeta aż 29 razy, przy byle okazji, gotów był się pojedynkować. W końcu musiał przegrać… Wiadomo, że au­tor m.in. „Euge­niusza Oniegi­na” i „Damy pi­kowej” zmarł w 1837 r. od ciężkiej rany postrzałowej po pojedynku z francuskim oficerem Georgesem d’Anthesem (na ilustracji z prawej). Powszechnie znany jest też powód starcia: obrona honoru żony, pięknej Natalii […]

Laszló de Almasy w wykonaniu Ralpha Fiennesa był zabójczo przystojny, romantyczny, szanował tubylców i kochał pustynię. Prawda wyglądała nieco inaczej Scenariusz jest prosty. W 1943 r. w Afryce Niemcy zestrzeliwują nad pustynią samolot. Poparzonego pilota ratują Beduini. 2 lata później w klasztorze koło Florencji opiekuje się nim pielęgniarka (Juliette Binoche) – on sam nie wie, […]

Podczas II wojny światowej Nowa Zelandia przygarnęła kilkaset polskich dzieci spośród tych, które wraz z armią gen. Andersa ewakuowały się z ZSRR do Iranu. Sowiecka inwazja z 17 września 1939 roku zapoczątkowała masowe deportacje ludności polskiej na Syberię. Trafiali tam nie tylko wykształceni i zdyscyplinowani „wrogo­wie ludu”, jak wojskowi czy policjanci, lecz tak­że ich rodziny. […]

O betonowych kolosach w Konewce i Jeleniu krążyły plotki, że pracowano w nich nad bombą atomową lub rakietami V1 i V2. W rzeczywistości powstały, aby chronić „Air Force One” wodza III Rzeszy. Przewidując wybuch konfliktu zbrojnego ze Związkiem Radziec­kim, Hitler polecił bu­dowę umocnionych centrów do­wodzenia, z których niemieccy generałowie z Ober-Ost (Naczel­nego Dowództwa na Wschodzie) […]

Gdyby nie starszy brat, stracony za organizację spisku na życie cara, 17-letni Włodzimierz Iljicz Uljanow zapewne obrałby inną drogę życiową. 1 marca 1887 r. 21-letni Aleksander (Sasza) Uljanow i jego towarzysze z organi­zacji terrorystycznej „Narodnaja Wola” („Wola Ludu”) mieli rzucić bomby w kierunku cara Aleksandra III, jego żony Marii i następcy tro­nu Mikołaja, przejeżdżających po […]

W 1904 r. wybuchła wojna rosyjsko-japońska. Na tle tytanicznych działań, toczonych w odległej Mandżurii, rozegrała się klasyczna polsko-polska wojenka z Józefem Piłsudskim i Romanem Dmowskim w rolach głównych. Na przełomie XIX i XX wieku Daleki Wschód przypominał beczkę z prochem. Wielkie mocarstwa dążyły do jak największego wzmocnienia stanu posiadania w tym rejonie, niejednokrotnie wchodząc sobie […]