Nawet kiedy oberwał granatem i częściowo oślepł na lewe oko, Léo Major nie dał się odesłać do domu. „Wystarczy mi prawe, aby widzieć karabin” – stwierdził. Po czym ten kozak, wybierający się na zwiady w tenisówkach, w pojedynkę wyzwolił okupowane przez Niemców holenderskie miasto! Czy najodważniejszy, trudno powiedzieć – ale z pewnością był to najbardziej […]

W czasie II wojny światowej Japonia wiernie stała u boku III Rzeszy. Tym bardziej zadziwia fakt, że kontrolowane przez nią terytoria były względnie bezpiecznym azylem dla uchodzących z Europy Żydów. Od połowy lat 30. Cesarstwo prowadziło politykę przyjazną Żydom. Podczas gdy większość podbitych przez Japończyków ludów była sprowadzana prawie do poziomu niewolników, starozakonni cieszyli się […]

20 stycznia 1942 roku na konferencji w Wannsee pod Berlinem Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA) przedstawił plan „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”, którego konsekwencją miała być eksterminacja 11 milionów europejskich Żydów. Konferencja początkowo miała się odbyć 9 grudnia 1941 r. Na ten dzień szef RSHA Reinhard Heydrich zaprosił przedstawicieli nazistowskich władz państwowych i SS w celu […]

Melitta von Stauffenberg była przeciwniczką Hitlera, Żydówką i… pilotem oblatywaczem Luftwaffe. Clausa Stauffenberga – oficera, który 20 lipca 1944 r. próbował zabić Hitlera w Wilczym Szańcu – zna niemal każdy. Kto jednak słyszał o jego bratowej imieniem Melitta? Ta wyemancypowana kobieta, pilotka i konstruktorka, została kapitanem hitlerowskiego lotnictwa. A była w połowie Żydówką! „Wprawdzie jako pilot Luftwaffe Melitta służyła reżimowi, […]

Legendarny włoski kolarz Gino Bartali przez dziesiątki lat ukrywał fakt, że podczas II wojny światowej pomógł uratować kilkuset Żydów. Klucz do ich ocalenia stanowiła… rama jego roweru. Przez życie przejechał na dwóch kółkach. Pochodzący spod Florencji Gino Bartali swój pierwszy wyścig Giro d’Italia wygrał w 1936 r. Miał wtedy 22 lata i był u szczytu kolarskiej formy. Gdy  […]

15 września 1935 r. Reichstag przyjął ustawy dyskryminujące obywateli III Rzeszy żydowskiego pochodzenia. “Ustawy norymberskie były krokiem do eliminacji Żydów ze społeczeństwa niemieckiego, a także początkiem ich tragedii, zakończonej Holokaustem” – mówi prof. Michał Leśniewski z IH UW. Antysemickie i rasistowskie przekonania były obecne od początku w programie NSDAP, a jednym z głównych jego założeń […]

„Złoty pociąg” pędzi coraz szybciej. Piotr Koper i Andreas Richter potwierdzają ponownie, że skład rzeczywiście został przez nich zlokalizowany, znajduje się na głębokości ośmiu metrów i stoi zasypany w pobliżu 65 kilometra trasy kolejowej z Wrocławia do Wałbrzycha. Piotr Koper i Andreas Richter, którzy przez swojego radcę prawnego zgłosili informację o rzekomym znalezisku  potwierdzają ponownie, […]

W Ludwikowicach Kłodzkich w czasie II wojny znajdowała się fabryka amunicji. Niektórzy twierdzą, że w jej podziemiach naziści pracowali nad tajną bronią, która miała umożliwić pokonanie grawitacji. W domu, w którym niegdyś mieszkał Krzysztof Szpakowski, mieści się dzisiaj restauracja. Siedzimy przy niskim stoliku obok kominka, który kiedyś był najważniejszą częścią salonu. Teraz to część sali […]

Na wieść o wycofywaniu się okupacyjnych wojski nadejściu Sowietów uzbrojone grupy młodych Polaków zaczęły zajmować strategiczne obiekty w mieście. Był sierpień, ale nie 1944, tylko rok później. Miejsce akcji – nie Warszawa, lecz oddalony od niej o 7 tys. km na wschód, zamieszkany przez Polaków Harbin. W nocy z 8 na 9 sierpnia 1945 roku mieszkańców  […]

Wilhelm Habsburg chciał być królem Ukrainy. Nie wahał się dla niej wyrzec ojca, sprzymierzyć z hitlerowcami, a nawet umrzeć. Jesienią 1944 r. ukraińscy nacjonaliści, którzy współpracowali z Niemcami w nadziei powstania niepodległej Ukrainy i wybawienia spod rządów radzieckich, pilnie potrzebowali pomocy. Klęska Niemiec była kwestią czasu, a Sowieci już rozpoczęli zemstę za kolaborację z wrogiem, […]

Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to, co by się stało, gdyby Sowieci nie zaatakowali 17 września. Jedno jest pewne: w tym czasie w Polsce wciąż było kilkaset tysięcy żołnierzy gotowych walczyć z Niemcami. Pakt Ribbentrop-Mołotow (a dokład­nie aneks do niego, tam gdzie określo­no linię demarkacyjną po zajęciu Polski przez Wehrmacht) nazywany jest przez wielu IV […]

Kampania wrześniowa nie ograniczała się do desperackiej obrony. Wojsko polskie skutecznie atakowało i to na terytorium wroga. 2 września polskie wkraczają na terytorium III Rze­szy. Mieszkańcy przygranicznych wiosek zamykają się w domach. Zaskoczeni nie­mieccy żołnierze wycofują się. Idziemy nie tylko na zachód – wkraczamy także do Prus Wschodnich. Nad III Rzeszą pojawiają się polskie samoloty, […]

Czy podczas kampanii wrześniowej użyliśmy iperytu – gazu, który podczas I wojny zabił tysiące żołnierzy w okopach? A może udało nam się wyprzedzić słynnych japońskich kamikadze, tworząc oddziały „żywych torped”? Straty krwawe nieprzyjaciela były bez wątpienia rzeczywiście bardzo wysokie, gdyż walczył on z wielką odwa­gą i wykazał się olbrzymią determinacją, żeby wytrwać nawet w najbardziej […]

Elisabeth Breinreich, dziś Kalhammer, pracowała w rezydencji Fuhrera. Dopiero teraz dzieli się wspomnieniami. Michaeli Hessenberger mówi o lęku przed spotkaniem z Hitlerem, zauroczeniu Ewą Braun, karach, przywilejach i codzienności rezydencji Berghof. Michaela Hessenberger: Jakim cudem trafiła pani do pracy u wodza III Rzeszy? Elisabeth Kalhammer: Była pierwsza połowa lat 40., a ja nie wiedziałam nawet, […]

Podczas II wojny światowej Nowa Zelandia przygarnęła kilkaset polskich dzieci spośród tych, które wraz z armią gen. Andersa ewakuowały się z ZSRR do Iranu. Sowiecka inwazja z 17 września 1939 roku zapoczątkowała masowe deportacje ludności polskiej na Syberię. Trafiali tam nie tylko wykształceni i zdyscyplinowani „wrogo­wie ludu”, jak wojskowi czy policjanci, lecz tak­że ich rodziny. […]

O betonowych kolosach w Konewce i Jeleniu krążyły plotki, że pracowano w nich nad bombą atomową lub rakietami V1 i V2. W rzeczywistości powstały, aby chronić „Air Force One” wodza III Rzeszy. Przewidując wybuch konfliktu zbrojnego ze Związkiem Radziec­kim, Hitler polecił bu­dowę umocnionych centrów do­wodzenia, z których niemieccy generałowie z Ober-Ost (Naczel­nego Dowództwa na Wschodzie) […]

W 1963 roku pierwsza grupa osób, w tym 14 Polaków, otrzymała medale Sprawiedliwy wśród narodów świata za pomoc Żydom w czasie Holokaustu. Jak wyglądało to ratowanie, jak narodziła się idea Sprawiedliwych i czy sama okazała się sprawiedliwa? Ten medal to najwyższe odznaczenie, jakie może otrzymać obcokrajowiec od władz Izraela. Od roku 1963 Instytut Yad Vashem […]

Dzięki ofiarności Polaków hitlerowską okupację przetrwało 30–40 tys. Żydów. Trudno powiedzieć, czy to dużo, czy mało. Za taką pomoc Niemcy karali śmiercią. Tropienie Polaków ukrywających Żydów ułatwiał fakt, że donosili na nich również sąsiedzi. Według różnych źródeł za udzielanie pomocy Żydom zginęło od 700 do półtora tysiąca Polaków. Jednak są to dane niepewne. „Byłabym ostrożna z takimi […]

Dla nich to była miłość, dla hitlerowskich urzędników – hańba rasowa. Za intymne kontakty z Niemkami polskim robotnikom przymusowym groziła śmierć. Gestapowiec zapytał Juliana Majkę, czy jakieś ostatnie życzenie. Niektórzy przed egzekucją prosili o papierosa albo odesłanie osobistych rzeczy rodzinie. „Nein!” – odpowiedział jednak energicznym głosem Polak. Wówczas musiał stanąć na skrzyni, a dwaj kaci […]

8 sierpnia 1944 r. zaczęła pracę pierwsza w okupowanej Europie radiostacja, kierowana przez profesjonalny zespół radiowców. Oto historia Antoniego Zębika, dzięki któremu w eter poszły pamiętne słowa: „Halo, tu mówi »Błyskawica«! Stacja nadawcza Armii Krajowej w Warszawie…” „Błyskawica” w powstańczej Warszawie była jak Wolna Europa w okresie komunizmu. To dzięki niej świat dowiedział się o […]

Krystyna Krahelska była nie tylko autorką jednej z najpopularniejszych wojennych piosenek, ale też stała się twarzą Warszawy. Do dziś jej rysy można podziwiać na pomniku Syrenki. Gdy zimą 1943 roku Krystyna Krahelska pisała słowa przeznaczonej dla kolegów z konspiracji piosenki „Hej chłopcy, bagnet na broń!”, nie wiedziała jeszcze, kiedy wypełnią się zawarte tam słowa: „Bo […]

Wielkie historyczne wydarzenia i incydenty prowadzące do gwałtownych zmian – zbliżające się rocznice dają do myślenia… Niezwykły ten rok 2014. Lista ważnych rocznic jest tak długa, że aż strach wymieniać, żeby którejś nie pominąć. Na pierwszym miejscu plasuje się setna rocznica wybuchu I wojny światowej. Będzie fetowana hucznie na Zachodzie, co jest zrozumiałe, trochę mniej […]

Antoni Kocjan to wybitny konstruktor, więzień KL Auschwitz, a jednocześnie konspirator, który przekazał aliantom informacje o poligonie niemieckiej superbroni w Peenemünde. Antoni Kocjan urodził się 12 sierpnia 1902 r. we wsi Skalskie – dziś to dzielnica Olkusza. Jego rodzice, Michał i Franciszka, mieli jeszcze troje dzieci: Ludwika (wcześnie zmarłego), Annę oraz Bolesława. Ten ostatni w […]

Pierwsze badania archeologiczne prowadzone w Treblince ujawniają nowe informacje na temat zagłady Żydów w czasie II Wojny Światowej. Podczas prac archeologicznych w Treblince, badacze odnaleźli nowe masowe groby i pozostałości komór gazowych. To pierwsze dowody rzeczowe w historii, które dokumentują ogrom zbrodni hitlerowskich. Archeolog Caroline Sturdy Colls uzyskała bezprecedensowy dostęp do prowadzenia badań na terenie tajnego obozu […]