W czasach gdy kobiety rzadko docierały na szczyty władzy, Eleonora Akwitańska była jednym z najwybitniejszych politycznych strategów. U boku męża, którego sama (!) wybrała, próbowała stworzyć wielkie imperium Na początku 1152 roku europejskie dwory obiegła zaskakująca wieść. Papież anulował małżeństwo króla i królowej Francji. Złośliwa plotka głosiła, że wcześniej niewierna małżonka przyprawiła Ludwikowi rogi… z […]

Orężem Wu Zetian były inteligencja, seks i zimna krew. W walce o chiński tron okazała się równie brutalna jak jej poprzednicy – mężczyźni. Ale za jej rządów Chiny kwitły Odznaczała się niezwykłą urodą, zręcznością i inteligencją. Jej losy zmieniały się jak w kalejdoskopie: była nałożnicą cesarza, mniszką w klasztorze buddyjskim, żoną następcy tronu, matką kolejnych cesarzy… Utrzymywała się […]

Na Ziemi żyje blisko 9 milionów gatunków, a tylko milion z nich stanowią rośliny. Jakie zwierzęta są najrzadsze i gdzie można je spotkać? Nasza planeta cechuje się ogromną bioróżnorodnością. Mimo iż obliczenia nie są dokładne, to biolodzy uważają, że Ziemię zamieszkuje 8,7 mln gatunków – 7,7 mln stanowią zwierzęta (większość z nich to owady). Z […]

Ile mamy minerałów na Ziemi? Które z nich są najbardziej pospolite, a które – najrzadsze? Okazuje się, że katalog wszystkich wyjątkowych i rzadko spotykanych minerałów musiałby liczyć 2500 pozycji. Poznajmy tylko kilka z nich, w tym również te okazy, które występują wyłącznie w Polsce lub zostały odkryte przez Polaków. Przypomnijmy, że minerałem nazywamy pierwiastek lub […]

Począwszy od połowy XVII w., Polska zalewała świat kolejnymi falami uchodźców. Zawsze mieli problemy z asymilacją, w nowych ojczyznach tworzyli zwykle margines społeczny, a najżyczliwiej przyjmowano ich w krajach odmiennych kulturowo. Pierwsze tabory ruszyły jesienią. Cztery kolumny, w każdej po 200 wozów, wiozących rodziny z dorobkiem, który mógł się pomieścić na takiej przestrzeni. Pięćset osób dotarło do […]

Hybrydy to połączenia gatunków (zwykle blisko spokrewnionych), które nie zdarzają się na co dzień. W świecie przyrody są dość powszechne, bo często zwiększają pule genowe populacji, a do tworzenia innych przyczynia się człowiek. Po co to wszystko? Kunga – zwierzę podobne do osła wykorzystywane przez władców z epoki brązu jest prawdopodobnie najstarszą znaną hybrydą międzygatunkową […]

Pociągami podróżują codziennie setki milionów osób na całym świecie. Kolej stała się niemal kultowym środkiem transportu, ale niestety nie idealnym. Pomimo coraz lepszych systemów zarządzania nadal zdarzają się katastrofy, których przyczyny są rozmaite – od uderzenia fal tsunami, przez zwykły błąd pracownika kolei, aż po sugerowaną próbę zamachu. Poznajmy 8 historii, które zdarzyły się w […]

Jak to możliwe, że zapytana na ulicy osoba o to, czym jest nanotechnologia, odrzeknie, że nie wie? Odpowiedź jest prosta – nikt jej nigdy nie opowiadał o takiej dziedzinie nauki. Jednak, kiedy zapytamy o fizykę, chemię czy biologię, to z dużym prawdopodobieństwem oznajmi, że coś ze szkoły pamięta, gdzieś na chemii tablica Mendelejewa się przewinęła, […]

Przez ponad cztery lata na pustyni w Senegalu spoczywało ukryte 1217 skrzynek z polskim złotem. O ten skarb rozegrała się jedna z najbardziej tajemniczych batalii II wojny światowej Jest poniedziałek, 17 czerwca roku 1940, port Lorient w Bretanii. Dzień wcześniej Francja kapituluje i teraz 60 proc. jej terytorium ma znaleźć się pod niemiecką okupacją. Tymczasem w Lorient zgromadzono […]

Niesamowity średniowieczny skarb, zamiast trafić w całości do muzeum, zasilił kieszenie peerelowskich cwaniaków, cinkciarzy i paserów Było ponure listopadowe popołudnie 1992 r. W progu redakcji stanął mężczyzna w szarym prochowcu. „Zaraz coś pani pokażę” – powiedział i z wewnętrznej kieszeni wyciągnął zawiniątko. Delikatnie położył je na biurku. Z kawałka szmatki wysupłał  wysadzanego kamieniami złotego orła. Obok mój gość położył jakiś […]

Piramida w Gizie, wieża Eiffla czy Pałac Kultury i Nauki? Jaki jest najwyższy budynek na świecie? Odpowiedź na to pytanie zależy od tego, w jaki sposób patrzymy na gigantyczne konstrukcje powstające na świecie. Dowiedzmy się, jakie budowle zaliczyć można do 10 najwyższych budynków świata liczonych do czubka ich strukturalnego wierzchołka i sprawdźmy, czy Polska również […]

Po I rozbiorze Polski pogranicze z Rosją wrzało. Rosyjscy sołdaci porywali ludzi i grabili wioski. W końcu postawili im się polscy żołnierze i zwykli obywatele Spacyfikowanie konfederacji barskiej oraz podział Rzeczypospolitej dokonany pod dyktando Petersburga utrwaliły rosyjskie wpływy nad Wisłą. Taki stan rzeczy zaakceptowały pozostałe mocarstwa rozbiorowe – Prusy i Austria. Nie oznaczało to jednak całkowitego […]

Sygryda Storråda, nazywana również Świętosławą – tej królowej wikingów, pochodzącej rzekomo z naszych ziem, poświęcono całe mnóstwo prac. I jest z nią tylko jeden problem: nigdy nie istniała. Osiągnięcia Świętosławy można by wyliczać bez końca. Ta córka Mieszka i Dobrawy była podobno żoną nie jednego, ale dwóch różnych skandynawskich królów. Najpierw panowała w Szwecji, a gdy jej mąż […]

Wielu z nas słysząc nazwę radzieckiego czołgu T34, natychmiast przypomina sobie namiętnie kiedyś oglądany serial “Czterej pancerni i pies”. W tym serialu bohaterska załoga czołgu z numerem 102 masowo rozstrzeliwuje niemieckie czołgi i przeżywa kolejne przygody, z których niemal zawsze wychodzi bez szwanku. Ba, w ostatnich latach ukazał się rosyjski film “T34”, który opowiada historię […]

Jaki materiał jest najtwardszy na świecie? Od wieków uznaje się, ze jest nim diament. Czy na pewno? Dowiedzmy się, czym naprawdę jest skala twardości minerałów Mohsa, którą nieraz nadinterpretowujemy oraz poznajmy dwa związki chemiczne, które okazują się być najbardziej wytrzymałymi, jakie poznała dotąd nauka i wzbudzają wiele kontrowersji. Czy kiedykolwiek zastanawialiśmy się, czym jest twardość? […]

Ponad 100 lat temu narodził się czołg – maszyna, która całkowicie zmieniła sposób prowadzenia wojen. Pod koniec 1914 roku dowódcy walczących w Europie armii stanęli przed nieznanym dotąd problemem. Po raz pierwszy w historii wojen obrona przeciwnika była nie do pokonania. Mimo użycia najnowocześniejszej techniki i oddziałów liczących dziesiątki tysięcy żołnierzy każde natarcie kończyło się masakrą, a najeżone kilometrami […]

Chociaż w ostatnim czasie tematy dyskusji środowiskowych są skoncentrowane raczej wokół zmian klimatu, fali upałów czy suszy, to nie można zapomnieć o jednym żywiole, który nie raz w polskich Karpatach dał się we znaki. Osuwiska wcale nie zniknęły z mapy Polski i przy każdej większej fali opadów trwającej kilka dni mogą się uaktywnić. Czemu właśnie […]

Gdy na Zachodzie młodzi artyści otwarcie buntowali się przeciw zastanemu porządkowi świata, polscy muzycy musieli się nieźle nagimnastykować, żeby publicznie wyrazić swój sprzeciw Na twarzach uczestników Festiwalu w Jarocinie z 1980 r. widać wszystko: choć według komunistycznych władz młodzi bawią się aż za dobrze, z ich oczu wyziera strach, zmęczenie, ogromne zniechęcenie. Trzy dekady później w uszach dźwięczą słowa […]

Rzymianie dumnie głosili, że pokonali Hannibala dzięki swoim cnotom, męstwu, miłości do ojczyzny, powszechnej zgodzie. Prawda wyglądała nieco inaczej… Kłopoty zaczęły się już na początku całej awantury. W 218 roku p.n.e. senat zamierzał wypowiedzieć wojnę Kar-taginie. Zgodnie z ustrojem republiki decyzję w tej sprawie mieli podjąć obywatele na komicjach centurialnych (zgromadzeniach ludu rzymskiego). Rzymianie zazwyczaj chętnie wojowali. Byli pewni […]

Radziecki pilot uciekł supertajnym myśliwcem do Japonii. Tam MiG trafił w ręce Amerykanów. Czy pilot był agentem CIA, czy raczej marzył o wolności? A może po prostu świetnie kalkulował? Rankiem 6 września 1976 roku władze ZSRR zelektryzowała alarmująca informacja. Zniknęła radziecka superbroń: MiG-25P. Około godz. 7 ten najnowszy myśliwiec przechwytujący wystartował z lotniska Sokołówka. Miał wykonać […]

1 października ogłoszono wyniki losowania na loterii, której główną wygraną była równowartość około 20 milionów złotych. Sęk w tym, że pulę trzeba było podzielić między 433 zwycięzców głównej nagrody. Jak to możliwe? Jak wyjaśnia Stephen Woodcock z University of Technology Sydney, prawdopodobieństwa trafienia 6 konkretnych liczb z 55 możliwych jest podobne do rzucenia wyrzucenia 2800 […]

Trwające 36 lat rządy António de Oliveiry Salazara zakończył niefortunny upadek… z krzesła, po którym portugalski dyktator nigdy nie wrócił do zdrowia. Do końca życia był jednak przekonany, że to on nadal rządzi Portugalią. Lato 1968 roku było w Portugalii wyjątkowo upalne. 79-letni premier Portugalii António de Oliveira Salazar, którego rządy trwały nieprzerwanie od 1932 roku, […]

Tegoroczna Nagroda Nobla w dziedzinie chemii powędrowała do Barry’ego Sharplessa, Mortena Meldala i Carolyn Bertozzi za opracowanie oraz praktyczne zastosowanie nowych metod syntezy organicznej. Chemia klik może utorować drogę kolejnym ważnym odkryciom, także w leczeniu nowotworów. Chemicy od dawna próbują budować coraz bardziej złożone cząsteczki w coraz prostszy sposób. Tworzenie nowych leków to proces kosztowny […]

Stany splątane odgrywają kluczowe znaczenie w mechanice kwantowej, a ta coraz mocniej wdziera się do naszego życia. Dlatego właśnie tegoroczna Nagroda Nobla w dziedzinie fizyki powędrowała do trzech naukowców – Alaina Aspecta, Johna F. Clausera i Antona Zeilingera – za wkład w rozumienie stanów splątanych. Fizyka kwantowa rządzi się “swoimi” prawami, które są trudne do […]