Jak przekonali się niedawno nasi archeolodzy, pod warstwą ściółki i korzeni może drzemać wyjątkowo intrygująca opowieść: o intensywnej, wielowiekowej działalności, która przez długi czas pozostawała niewidoczna dla badaczy. Dopiero nowoczesna technologia pozwoliła ją dostrzec, odsłaniając zaskakujący obraz przeszłości. Chodzi o setki tysięcy tzw. mielerzy. Węgiel drzewny napędzał przedprzemysłową Polskę Dziś węgiel drzewny może kojarzyć się […]

Prehistoryczna Europa często jawi się jako mozaika odizolowanych grup, skupionych wyłącznie na codziennej walce o przetrwanie. Tymczasem pewne znalezisko z terenów dzisiejszych Niemiec sugeruje, że obraz ten może być zbyt uproszczony. Okazuje się, iż tysiące lat temu mogły istnieć między społecznościami głębsze więzi, wykraczające daleko poza zwykłą wymianę towarów. W sercu Europy Środkowej archeolodzy natrafili […]

Kilka kamieni pokrytych zadrapaniami może czasem zmienić nasze rozumienie całej epoki. Dokładnie tak stało się podczas wykopalisk ratunkowych w jednej z tureckich twierdz, gdzie naukowcy trafili na zapis wydarzeń sprzed niemal trzech tysiącleci. Odkryte tam trzy tabliczki pokryte pismem klinowym to coś więcej niż suchy zapis. To szczegółowa relacja z militarnej kampanii prowadzonej przez władcę […]

Skąd właściwie mogło wziąć się życie na Ziemi? To pytanie wraca przy każdym odkryciu, które sugeruje, że chemia podstawowych klocków nie jest w kosmosie rzadkością. W ostatnich miesiącach dyskusję podgrzał niezwykły gość: 3I/ATLAS, trzeci w historii potwierdzony obiekt międzygwiezdny, który przeleciał przez Układ Słoneczny. Został odkryty w 2025 roku przez sieć teleskopów ATLAS, a w […]

W bibliotekach i archiwach wciąż leżą historie, które wyglądają jak zaginione rozdziały nauki – tylko że zapisane atramentem, zdrapane nożem i przykryte kolejnym tekstem. Jedna z takich historii właśnie wróciła do obiegu dzięki połączeniu średniowiecznej oszczędności i technologii, której zwykle używa się do badania materiałów w fizyce wysokich energii. W starym kodeksie, przez wieki traktowanym […]

Głęboko pod powierzchnią australijskiego Terytorium Północnego skrywa się geologiczna zagadka, która przez dekady pozostawała niewidoczna. Naukowcom udało się właśnie zmapować niezwykłą strukturę magnetyczną, a jej kontur – co jest najbardziej zaskakujące – zdaje się odzwierciedlać kształt całego kontynentu. To jedna z tych historii, w których nowe odkrycie nie wynika z wejścia w teren z łopatą, […]

Co się stanie, gdy okaże się, że natura ukrywała przed nami swoje magnetyczne sekrety? Świat fizyki materiałowej właśnie doznał szoku, a to dopiero początek fascynującej, choć niepewnej drogi. Naukowcy natrafili na coś, co może wymagać od nas przewartościowania podstawowej wiedzy o magnetyzmie. Nie chodzi tu o efektowne, ale kruche twory laboratoryjne. Mowa o substancjach, które […]

Miejsce spoczynku Ivarra bez Kości, będącego synem Ragnara Lodbroka od wieków stanowił jedną z większych nierozwiązanych zagadek historii. Ten wikiński wódz, który w IX stuleciu siał postrach wśród anglosaskich królestw, zniknął z kart dziejów równie tajemniczo, jak się na nich pojawił. Średniowieczne sagi wspominają o jego pochówku, lecz przez ponad tysiąc lat nikt nie potrafił […]

Głęboko pod taflą Morza Jońskiego, u wybrzeży apulijskiego Gallipoli, spoczywa milczący świadek starożytnej globalizacji. To wrak statku, który zatonął, gdy Cesarstwo Rzymskie sięgało szczytu potęgi. Jego odkrycie nie byłoby możliwe bez nowoczesnej technologii, która pozwala zaglądać w miejsca niedostępne dla nurków. Co tak cennego wiózł ten statek i czego możemy się dzięki niemu dowiedzieć o […]

Sejsmolodzy od dawna zakładali, że potężne wstrząsy tektoniczne nawiedzają dany region w regularnych, wielowiekowych odstępach. Wydarzenia z lipca 2025 roku u wybrzeży Kamczatki zmusiły ich do zweryfikowania tego przekonania. W miejscu, gdzie w 1952 roku odnotowano jedno z najsilniejszych trzęsień ziemi w historii, doszło do kolejnego kataklizmu. Interwał między nimi okazał się zaskakująco krótki, stanowiąc […]

Przez ponad sześć dekad nietypowe szczątki odkryte w jednej z włoskich jaskiń stanowiły nierozwiązaną zagadkę dla świata nauki. Dwie osoby spoczywały w czułym uścisku, a jedna z nich miała wyraźne deformacje szkieletu. Kim byli ci ludzie i co stało za ich niezwykłym wyglądem? Dopiero najnowsze analizy genetyczne pozwoliły rozwikłać tajemnicę sprzed 12 tysięcy lat. Okazało […]

Wykopaliska prowadzone w ostatnim czasie w Hiszpanii – poprzedzające budowę szpitala w Kordobie – odsłoniły pewną dość niepozorną kość. Okazało się, że to najprawdopodobniej przełomowy dowód na to, jak funkcjonowała jedna z najbardziej legendarnych armii starożytności. Bo choć o słoniach bojowych Hannibala uczymy się w szkole, dotąd były one dla nas właściwie mitem. Istniały jedynie […]

Impuls elektromagnetyczny to nie błysk, który gasi światło, tylko bardzo gwałtowny, krótkotrwały skok pola elektromagnetycznego, który potrafi wprowadzić w przewodnikach ogromne napięcia i prądy. W praktyce najbardziej cierpi elektronika: systemy sterowania, serwery, urządzenia medyczne, łączność, infrastruktura energetyczna. Źródła mogą być różne – od zjawisk naturalnych po zdarzenia związane z technologią i działaniami celowymi – ale […]

Kosmiczny pył brzmi jak poetycka metafora, ale w astronomii to jeden z najważniejszych nośników historii. Te mikroskopijne ziarna powstają wokół umierających gwiazd, w pozostałościach po supernowych i w obłokach, z których rodzą się nowe układy planetarne. Potem wędrują przez przestrzeń, mieszają się, są bombardowane cząstkami i promieniowaniem, a część z nich trafia do komet, asteroid […]

Niemal trzy tysiące kilometrów pod powierzchnią, tam gdzie kończy się płaszcz a zaczyna jądro, kryje się jeden z największych sekretów naszej planety. Naukowcy od dawna przeczuwali, że coś potężnego i niezmiennego wpływa na ziemską magnetyczną tarczę. Teraz mają na to niepodważalne dowody. Badacze z University of Liverpool potwierdzili istnienie kolosalnych struktur skalnych, rozmiarami przypominających kontynenty. […]

Pod Hawajami, niemal 2900 kilometrów pod powierzchnią Ziemi, znajduje się ogromna struktura ukryta na granicy płaszcza i jądra. To rejon, którego nie da się zbadać wprost, więc naukowcy czytają go z fal sejsmicznych powstających podczas trzęsień ziemi. Najnowsze analizy sugerują, że ta hawajska struktura nie jest miękką, częściowo stopioną masą, jak często zakładano, lecz w […]

Wyobraź sobie rzekę, która zamiast spływać w dół, przemieszcza się w górę na dystansie ponad 160 kilometrów. Takie zjawisko naprawdę ma miejsce i to w samym sercu amerykańskiego Zachodu. Od dekad wprawiało ono w zdumienie badaczy Ziemi, ponieważ Green River, czyli główny dopływ słynnej rzeki Kolorado, na ogromnym odcinku swojego biegu zdaje się ignorować fundamentalne […]

Spacer czterolatka i jego taty po polu w hrabstwie Essex miał być zwykłą, majową przechadzką. Zabawa wykrywaczem metalu, który wziął ze sobą Jason Hyatt, zakończyła się jednak odkryciem, jakiego nie powstydziłby się archeologom z 30-letnim doświadczeniem. Znalezisko, którego udało się dokonać, to wyjątkowy złoty medalion-relikwiarz pochodzący z czasów Henryka VIII. Artefakt, który ostatni raz widziano, […]

Codzienne życie uczy nas, że czas płynie nieubłaganie. Planujemy spotkania na konkretną godzinę, wspominamy minione lata i martwimy się o przyszłość. Ta intuicyjna rzeczywistość staje się jednak mglista, gdy fizycy zaglądają w najgłębsze fundamenty wszechświata. Okazuje się, że nasze najbardziej podstawowe poczucie – upływ czasu – może być jedynie iluzją, zjawiskiem wyłaniającym się z czegoś […]

Tormod Fjeld, miłośnik historii, wybrał się na zwykłą przejażdżkę z córką w okolice wzgórza Kolsåstoppen w gminie Bærum. To, co zobaczył pod warstwą mchu, okazało się czymś wyjątkowo doniosłym. Były to bowiem prehistoryczne ryty naskalne sprzed trzech tysięcy lat. Dla Fjelda nie było to pierwsze spotkanie ze sztuką naszych przodków, lecz ten zestaw motywów od […]

Prehistoryczne olbrzymy od lat przyciągają całą uwagę, podczas gdy o znacznie mniejszych, ale nie mniej ważnych stworzeniach, łatwo zapomnieć. Tymczasem to właśnie one często kryją najciekawsze zagadki. W północnej Hiszpanii paleontolodzy natrafili na coś, co wyraźnie zachęca do przewartościowania wielu ustaleń dotyczących dziejów dinozaurów. Pozornie zwyczajne szczątki okazują się mieć gigantyczne znaczenie dla nauki. Jak […]

Czy nasze dłonie mogą „widzieć” przez warstwę piasku? Najnowsze badania sugerują, że ludzka percepcja jest nawet bardziej tajemnicza, niż mogłoby się wydawać. Naukowcy z Queen Mary University of London oraz University College London donoszą o odkryciu fascynującej i wcześniej nierozpoznanej zdolności, którą nazwali właśnie „zdalnym dotykiem”. Jak działa zdalny dotyk? Na czym polega ten fenomen? […]

Podczas prac w meksykańskim stanie Oaxaca archeolodzy odnaleźli pod warstwami ziemi kompletny grobowiec, którego wiek szacuje się na niemal 1500 lat. Stan zachowania obiektu jest na tyle dobry, że już teraz wiadomo, iż mamy do czynienia z czymś wyjątkowym. Odkryta komora pochodzi z okresu, w którym w regionie dominowała kultura Zapoteków. Sam fakt, iż grobowiec […]

Miały skrócić świat, zabić korki i sprawić, że transport zacznie wreszcie przypominać science fiction. Ale się nie udało. Oto maszyny, które miały zrewolucjonizować transport, ale ekonomia, fizyka i ludzka niechęć do zmiany okazały się zbyt trudne do pokonania. Każda epoka ma swoje marzenia o przełomie. O pojeździe, który skróci dystanse, zmieni miasta, wywróci logistykę do […]