Kosmiczny Teleskop Hubble’a ponownie skierował swoje soczewki na coś wyjątkowego. W zeszłym tygodniu skupił się na międzygwiezdnym gościu oznacznym jako 3I/ATLAS, który znalazł się w wyjątkowej, rzadko spotykanej pozycji. To właśnie ta unikalna konfiguracja pozwoliła na przeprowadzenie obserwacji, które mogą znacząco poszerzyć naszą wiedzę o obiektach przybywających z głębin kosmosu. Kluczowym momentem był 22 stycznia, […]

Kanadyjskie Góry Skaliste od dekad stanowią prawdziwą łamigłówkę dla geologów. Podczas gdy większość wielkich łańcuchów górskich powstaje w strefach, w których jedna płyta tektoniczna wsuwa się pod drugą, ten masyw od zawsze wymykał się tym fundamentalnym zasadom. Wygląda na to, że wreszcie natrafiono na trop mogący wyjaśnić tę geologiczną anomalię. Międzynarodowa grupa naukowców zajrzała bowiem […]

Książki popularnonaukowe potrafią być fascynujące. Obiecują zrozumienie świata bez konieczności studiowania grubych podręczników, tłumaczą skomplikowane zjawiska ludzkim językiem i często zostają z nami na długo po odłożeniu ich na półkę. Problem w tym, że między rzetelną popularyzacją a intelektualnym marketingiem jest cienka granica. Jedna książka potrafi realnie poszerzyć Twoje horyzonty, inna tylko sprawić, że poczujesz […]

Przez pokolenia w szkolnych podręcznikach powtarzano jak mantrę: cywilizacja, a wraz z nią pierwsze prawdziwe miasta, narodziły się w Mezopotamii. Uruk, Eridu czy Ur uchodziły za niepodważalne dowody na to, gdzie po raz pierwszy ludzie zaczęli żyć w zorganizowanych, dużych skupiskach. Okazuje się, że ta ugruntowana narracja historyczna chwieje się za sprawą odkryć dokonanych na […]

Co można znaleźć pod fundamentami jednej z najsłynniejszych świątyń starożytnego świata? Archeolodzy prowadzący prace w irackim Assur natknęli się na coś, co z początku wydawało się geologiczną osobliwością. Dopiero szczegółowa analiza pokazała, że to znalezisko może wywrócić do góry nogami dotychczasową historię regionu. Badacze z niemieckich uniwersytetów w Monachium i Marburgu opublikowali wyniki, które każą […]

Kometa Halleya od ponad trzech stuleci nosi imię brytyjskiego astronoma Edmunda Halleya. To on w XVII wieku obliczył jej regularne powroty, zapisując się na stałe w historii nauki. Ale historia lubi płatać figle i okazuje się, że pierwsze skojarzenie tego samego obiektu na niebie mogło paść znacznie wcześniej, w dobie kronikarzy i klasztornych skryptoriów. Nowe […]

Zdarza się, że medycyna widzi albo–albo: albo szybki podgląd tkanek, zwykle ultradźwiękami, albo osobne badanie, które lepiej pokaże naczynia i ich pracę. Nowa technika 3D próbuje to połączyć w jednym, spójnym ujęciu – tak, żeby lekarz dostawał naraz przestrzenną mapę budowy tkanek i warstwę koloru, która wynika z optycznych właściwości krwi. Nie chodzi tu o […]

Gdy gwiazda podobna do Słońca kończy życie, nie robi tego w ciszy. Zamiast jednego finałowego zgaśnięcia dostajemy widowisko: warstwy gazu wyrzucone w przestrzeń, pył, fale uderzeniowe i oślepiająco gorący rdzeń, który jeszcze przez chwilę podświetla własne szczątki. James Webb złapał ten moment w jednym z najbliższych nam przykładów takiego końca – w Mgławicy Ślimak, znanej […]

Meduza śpi. I to nie w sensie poetyckim, tylko w taki sposób, że spełnia klasyczne warunki zaliczenia snu: ma wyciszenie aktywności, słabszą reakcję na bodźce i co kluczowe — potrafi później ten sen odrobić. Najnowsze badania dokładają do tego jeszcze jeden, bardzo mocny trop: ten odpoczynek wygląda na narzędzie do naprawy uszkodzeń w komórkach. I […]

Głęboko w zimnych wodach otaczających szkockie wyspy od lat rodziły się opowieści o nietypowych formacjach na dnie. Dopiero niedawno naukowcom udało się uchwycić na wideo te tajemnicze pierścienie uformowane z trawy morskiej. Zjawisko przez dekady było widywane tylko przez nielicznych i rejestrowane z satelitów. Jego bezpośrednia obserwacja to niezwykłe wydarzenie, o czym mówią teraz eksperci. […]

Pompeje to nie tylko odlane w popiele odciski ciał czy doskonale zachowane mozaiki. To miasto, którego mury wciąż skrywają głosy zwykłych ludzi, zamrożone w czasie przez kataklizm. Co może kryć się pod warstwą pozornie zniszczonego tynku? Okazuje się, że całkiem sporo, o ile dysponuje się odpowiednimi narzędziami, by to dostrzec. Najnowsze odkrycie archeologów potwierdza, że […]

Istnieje miejsce, w którym mróz potrafi skuć ziemię na dziesiątki stopni poniżej zera, a zima trwa niemal wieczność. To Jakucja, jeden z najsurowszych zakątków naszej planety. Właśnie tam, w wiecznej zmarzlinie, czas zatrzymał się dla kobiety, której grób przez ponad dwa i pół wieku skrywał znacznie więcej niż tylko kości i artefakty. Archeolodzy, którzy odkryli […]

W regionie pełnym pamiątek po dawnych imperiach, gdzie niemal każdy kamień ma swoją historię, archeolodzy natknęli się na ślad pozwalający zajrzeć w zupełnie inną stronę życia władców sprzed wieków. Odnaleziona w Iranie inskrypcja skalna z epoki Sasanidów przykuwa uwagę tym, czego nie mówi. Nie chwali podbojów, nie wylicza tytułów monarchy. Zamiast tego zdaje się zapraszać […]

Taniec zwykle kojarzy się z czymś ulotnym: gest, rytm, chwila. A jednak są miejsca, gdzie taki moment dało się zatrzymać na setki, a czasem tysiące lat – farbą na skale. W południowej Afryce motywy taneczne należą do najczęściej przedstawianych w sztuce naskalnej San, ale dopiero teraz ktoś naprawdę potraktował je jak materiał do porządnej, systematycznej […]

W szkolnej wersji świata granica jest prosta: w ciele stałym atomy siedzą na miejscach, w cieczy biegają jak szalone. Nowe obserwacje z laboratorium pokazują jednak coś bardziej niewygodnego dla tej intuicji: nawet w pełni stopionym metalu część atomów potrafi… wcale się nie ruszać. I to nie jako chwilowy przypadek, tylko jako mechanizm, który potrafi przestawić […]

Materiały zwykle mają proste zasady gry: naciskasz – uginają się, ciągniesz – wydłużają, pękają – zostają uszkodzone. Tymczasem fizycy opisali klasę kryształów zbudowanych nie z nieruchomych klocków, ale z elementów w ciągłym ruchu obrotowym. I wtedy klasyczna intuicja materiałowa zaczyna się sypać w rękach. Najbardziej filmowy moment? Taki wirujący kryształ potrafi samorzutnie rozpaść się na […]

Ocean Południowy co roku staje się areną jednego z najważniejszych spektakli natury na Ziemi. Na jego powierzchni rozkwitają ogromne, widowiskowe zakwity mikroskopijnych organizmów roślinnych, które potrafią kurczyć się i rozrastać do rozmiarów porównywalnych z amerykańskimi stanami. Te zjawiska nie tylko tworzą fundament całego antarktycznego łańcucha pokarmowego, ale też pochłaniają ogromne ilości dwutlenku węgla. Przez lata […]

Pożar wzniecony przez wojska Aleksandra Wielkiego w 330 roku p.n.e. miał na zawsze pogrzebać splendory Persepolis. Ceremonialna stolica potężnego imperium Achemenidów zamieniła się w stertę poczerniałych kamieni, a przez wieki uważano, że wraz z płomieniami zniknęła większość materialnych świadectw jej artystycznej doskonałości. Okazuje się jednak, iż historia lubi zapisywać się w najmniejszych, niemal niedostrzegalnych szczegółach. […]

W jednym z regionów Zachodniego Brzegu, niedaleko osady Ofra, speleolodzy dokonali niezwykłego odkrycia. Przez wąskie, trudno dostępne wejście dostali się do podziemnej przestrzeni, która przez tysiąclecia pozostawała całkowicie odizolowana od świata zewnętrznego. Niestety, to niezwykłe znalezisko może wkrótce zniknąć lub ulec poważnemu uszkodzeniu, ponieważ tamtejsza jaskinia znajduje się na terenie planowanej rozbudowy infrastruktury, co stawia […]

Gdyby Ziemia miała pamiętnik, nie byłby zapisany literami, tylko warstwami. Cienkimi jak kartka i grubymi jak mur. Jedne powstawały w ciszy na dnie morza, inne w huku erupcji. W jednych zaszyte są kości i pyłki, w innych chemiczne podpisy dawnej atmosfery. Geologia uczy, że planeta nie “opowiada” historii wprost – ona ją koduje. A my […]

Pewnego dnia budzisz się i doświadczasz nietypowej ciszy. Nie ma brzęczenia nad łąką, nie ma komarów przy jeziorze, nie ma muszek nad koszem na owoce. Nie ma owadów. A potem – dzień po dniu – zaczynają znikać rzeczy, które brałeś za oczywiste: kolory, zapachy, smaki, ptaki w powietrzu i żyzność gleby pod stopami. To scenariusz […]

Wyobraźmy sobie, że w gąszczu niezwykle skomplikowanej fabryki, jaką jest ludzka komórka, można precyzyjnie umieścić maleńką, wykonaną na zamówienie część. Do niedawna było to czystą fantazją, graniczącą z science fiction. Przestrzeń wewnątrz komórki to niezwykle zatłoczone i delikatne środowisko. Średnica ludzkiej komórki to zaledwie około 20 mikrometrów, czyli mniej więcej jedna piąta grubości włosa. W […]

Koniec wojny był już niemal przesądzony, gdy 14 kwietnia 1945 roku niemiecki okręt podwodny U-1206 prowadził rutynowy patrol u szkockich wybrzeży. Dla 27-letniego kapitana Karla-Adolfa Schlitta był to pierwszy rejs bojowy w roli dowódcy. Młody oficer mógł się spodziewać wielu zagrożeń: alianckich okrętów, min morskich czy samolotów. Z pewnością jednak nikt na pokładzie nie brał […]

Czy przemoc to “wynalazek” nowoczesnych państw i wojen totalnych? Archeologia pokazuje coś innego. Ślady walk, zabójstw i zorganizowanej agresji są zapisane w kościach ludzi sprzed tysięcy lat – dosłownie. I coraz lepiej potrafimy je czytać. Najbardziej bezpośrednim dowodem przemocy w dawnych społeczeństwach są ludzkie szczątki. Archeolodzy od dekad analizują kości pod kątem urazów, które nie […]