Minerały towarzyszą nam w zasadzie na każdym kroku, a przez ich wszechobecność paradoksalnie często zapominamy o ich istnieniu. Prof. Łukasz Kruszewski z Instytutu Nauk Geologicznych Polskiej Akademii Nauk zgodził się opowiedzieć nam o kulisach swojej pracy i pokazać ją od szczególnie interesującej strony. Zacznijmy od podstaw: jak w ogóle powstają minerały? Trudno odpowiedzieć jednoznacznie, bo […]

W obliczu narastającego kryzysu klimatycznego oczy całego świata zwrócone są zazwyczaj w stronę gęstych lasów tropikalnych Amazonii czy dorzecza Konga. Jednak najnowsze badania opublikowane w prestiżowym czasopiśmie naukowym PNAS (Proceedings of the National Academy of Sciences) rzucają zupełnie nowe światło na regiony, które dotychczas uznawano za “biologiczną próżnię”. Okazuje się, że jeden z najbardziej jałowych i nieprzyjaznych […]

Metale ziem rzadkich nie są tak rzadkie, jak sugerowałaby ich nazwa, ale i tak zalicza się je do grona najcenniejszych surowców współczesnego świata. Naukowcy pod wodzą Carla Spandlera poznali odpowiedź na pytanie o kulisy ich powstawania. Teraz mówią o możliwości wykorzystania tej wiedzy w poszukiwaniach kolejnych złóż.  Metale ziem rzadkich, czyli łakomy kąsek dla całego […]

Chrześcijaństwo to jedna z najważniejszych religii w historii ludzkości, ale jego początki wciąż są dość. W związku z tym moneta odnaleziona w hrabstwie Norfolk, niedaleko miejscowości Dunton, może okazać się przełomowa dla badań w tym zakresie. Odkryta przez poszukiwacza skarbów, została wykonana ze złota i najprawdopodobniej pochodzi z lat 60. lub 70. IX wieku, czyli […]

Przez ponad pięćset lat postać Krzysztofa Kolumba była jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli epoki wielkich odkryć geograficznych. Jednocześnie jego biografia, mimo ogromnej liczby badań, wciąż skrywała fundamentalną tajemnicę: skąd naprawdę pochodził człowiek, który w 1492 roku dopłynął do Nowego Świata? Najnowsze ustalenia naukowców sugerują, że dotychczasowy obraz może wymagać poważnej rewizji. Wielowiekowa zagadka dotycząca Kolumba: […]

Metody stosowane przez pierwszych rolników w naszej części Europy były znacznie bardziej zaawansowane, niż uczyliśmy się na lekcjach historii. Tak wynika z nowych badań przeprowadzonych przez przedstawicieli Uniwersytetu Gdańskiego. Ich autorzy ujawnili, jak wyglądały procesy związane z wytwarzaniem żywności tysiące lat temu. Rolnicy z terenów naszego kraju byli zaskakująco rozwinięci pod względem technologicznym Badania koncentrowały […]

Mówimy coraz mniej. Nie w sensie efektownej metafory o upadku rozmowy, tylko całkiem dosłownego trendu, który badacze wyciągnęli z danych zebranych między 2005 a 2019 rokiem. Według nowej analizy przeciętna liczba wypowiadanych codziennie słów spadała średnio o 338 rocznie. To właśnie tak dochodzi się od około 16 tys. słów dziennie w 2005 roku do mniej […]

Nadprzewodnictwo przez lata opisywano trochę jak elegancki taniec, którego nikt naprawdę nie widział z bliska. Była teoria, były skutki, były coraz lepsze pomiary. Brakowało jednak czegoś bardziej intymnego: obrazu pokazującego, jak same pary odpowiedzialne za ten stan materii układają się względem siebie. Nowe badanie właśnie to dołożyło i przy okazji pokazało, że stara, podręcznikowa opowieść […]

Na dnie morza zwykle szuka się albo problemów, albo granic. Problemów środowiskowych, granic szelfu, kłopotów z kablami, rybami i geopolityką. Tym razem chodzi o coś bardziej klasycznego, choć dziś brzmiącego niemal futurystycznie: mapę mineralnego bogactwa. Chińscy badacze przygotowali pierwszą tak szczegółową mapę wskazującą, gdzie we wschodnich obszarach morskich kraju mogą koncentrować się cenne surowce. W […]

Czarna dziura zwykle kojarzy się z kosmicznym odkurzaczem: wciąga, pożera, nie oddaje. To obraz wygodny, ale mocno niepełny. Niektóre z nich potrafią przy okazji wyrzucać w przestrzeń strugi materii i energii z siłą, przy której nasze ziemskie wyobrażenia o “potężnym strumieniu” robią się trochę dziecinne. Teraz po raz pierwszy udało się zmierzyć chwilową moc takich […]

W sercu amazońskiej dżungli można znaleźć wiele – włącznie z pozostałościami po dawnych cywilizacjach. Dzięki wykorzystaniu nowoczesnych technologii, w tym analizy zdjęć satelitarnych, naukowcom udało się zidentyfikować takową, w postaci rozległej sieci dawnych dróg. Ma ona około 350 kilometrów długości, a wiek tamtejszych szlaków szacuje się na nawet 2700 lat. Oznacza to więc, iż najstarsze […]

Pod polami uprawnymi przez wiele stuleci ukrywała się konstrukcja, która dziś może zostać uznana za jedno z najbardziej imponujących osiągnięć rzymskiej inżynierii na północ od Alp. Archeolodzy poinformowali bowiem o zidentyfikowaniu starożytnego kanału, który pełnił funkcję wodnej superautostrady. Ta była zdaniem badaczy jednym z istotnych elementów funkcjonowania logistyki Imperium Rzymskiego.  Kanał został odnaleziony w rejonie […]

Odkryty w ruinach antycznego miasta Amos kamienny kontrakt dzierżawy ziemi, datowany na około 2200 lat, okazuje się wyjątkowo cennym dokumentem z tego okresu. Dzięki zorganizowanym ekspertyzom ich autorzy doszli do wniosku, iż mają do czynienia z jednym z najbardziej szczegółowych zapisów regulujących życie rolnicze w hellenistycznym świecie. Kamienny kontrakt sprzed 2700 lat Znalezisko pochodzi z […]

Wielki Kanion zwykle opowiada się przez skały, wysokości i widoki, które wyglądają tak, jakby geologia urządziła sobie tam własną katedrę. Tymczasem jedna z ważniejszych historii tego miejsca wcale nie rozgrywa się na ścianach i tarasach, lecz pod nimi. Chodzi o wodę. Tę samą, którą turyści nalewają do butelek, którą żywią się rośliny i zwierzęta, i […]

Sztuczne neurony zaczęły rozmawiać z żywym mózgiem. Zespół z Northwestern University opracował drukowane, elastyczne urządzenia, które wytwarzają sygnały elektryczne na tyle zbliżone do biologicznych, że potrafią pobudzać neurony w wycinkach mysiego mózgu. Badanie ukazało się 15 kwietnia w Nature Nanotechnology. Najważniejsze jest to, czego tu nie zrobiono. Naukowcy nie “podłączyli sztucznej świadomości do mózgu”, nie […]

29 Cygni b to jeden z tych obiektów, które psują astronomom wygodny porządek w notatkach. Z jednej strony ma masę około 15 Jowiszów, więc leży bardzo blisko granicy oddzielającej największe planety od brązowych karłów. Z drugiej strony nowe obserwacje Teleskopu Webba sugerują, że nie narodził się jak gwiazda, lecz jak planeta – przez powolne “doklejanie” […]

Pod powierzchnią jednej z najbardziej znanych i malowniczych części Europy kryje się coś, czego nikt się nie spodziewał. Naukowcy odkryli pod Toskanią ogromne zbiorniki magmy. Są one tak duże, że można je porównywać do systemów znajdujących się pod największymi superwulkanami na świecie. Badania przeprowadził międzynarodowy zespół naukowców kierowany przez przedstawicieli Uniwersytetu w Genewie. Wysiłki jego […]

Budowa trasy szybkiego ruchu na wschodzie naszego kraju niespodziewanie zamieniła się w szerokie pole do badań archeologicznych. Na odcinku drogi ekspresowej S17 przebiegającym przez Zamojszczyznę naukowcy dokonali odkrycia, które zakończyło się identyfikacją ponad 100 tysięcy zabytków. Ich pochodzenie obejmuje czasy od prehistorii aż po okres powojenny.  Skala znalezisk jest imponująca nie tylko ze względu na […]

Od dziesięcioleci energetyka jądrowa boryka się z kłopotliwym dziedzictwem – rosnącymi górami odpadów promieniotwórczych. Tymczasowe magazyny pęcznieją, a trwałe, bezpieczne rozwiązanie wciąż wydaje się odległą wizją. Tymczasem zapotrzebowanie na czystą energię systematycznie rośnie, a wraz z nim ilość zużytego paliwa. Można odnieść wrażenie, że branża znalazła się w martwym punkcie. Amerykańska firma Deep Isolation twierdzi, […]

Archeolodzy głowią się nad odkryciem, które miało miejsce w Rumunii. Znaleziona w tym kraju konstrukcja została poddana datowaniu, dzięki czemu naukowcy uznali, iż ma ona około 6200 lat. Ale nie dostarczyło to odpowiedzi na najważniejsze pytanie: w jakim celu ją utworzono.  Odnaleziona budowla powstała około 4000 roku p.n.e. i jest związana z kulturą Cucuteni-Trypillia, czyli […]

Paleontolodzy opisali dziwacznego krewnego krokodyli, który – wbrew dotychczasowym wyobrażeniom – potrafił poruszać się na dwóch kończynach. Jakby samo to nie było zaskakujące, to wyszło również na jaw, w jak niespodziewanych okolicznościach pojawiała się ta umiejętność.  Sonselasuchus cedrus, główny bohater nowych badań Chodzi o gatunek Sonselasuchus cedrus, żyjący około 215-225 milionów lat temu, w późnym […]

Fizycy zademonstrowali interferencję kwantową dla metalicznych nanocząstek złożonych z tysięcy atomów. Eksperyment przesuwa granicę skali, na której da się ją bezpośrednio testować. Tym razem nie chodziło o elektron, pojedynczy atom czy niewielką cząsteczkę, lecz o obiekt złożony z ponad 7000 atomów sodu. Taki klaster ma średnicę około 8 nanometrów i masę przekraczającą 170 tys. daltonów, […]

Miedź w świecie elektroniki ma pozycję starego, pewnego fachowca. Nie błyszczy egzotyką, ale od dekad robi robotę: odbiera ciepło, rozprowadza je i ratuje układy przed przegrzaniem. Dlatego wiadomość o materiale, który przewodzi ciepło niemal trzy razy lepiej od miedzi, nie jest kolejną laboratoryjną ciekawostką z dopiskiem “może kiedyś się przyda”. To raczej coś w rodzaju […]

Kropla uderzająca o powierzchnię wydaje się zjawiskiem tak codziennym, że aż przezroczystym. Deszcz na szybie, kawa rozlana na blacie, farba na materiale, tusz na podłożu – wszystko to wygląda banalnie tylko do chwili, gdy zaczyna się mierzyć z odpowiednią dokładnością. Wtedy okazuje się, że w tym krótkim ułamku sekundy dzieje się zaskakująco dużo. Właśnie taki […]