Przemysł chemiczny od lat zmaga się z jednym podstawowym dylematem. Z jednej strony potrzebuje zwiększać produkcję, z drugiej – musi ograniczać ogromne straty cennego surowca i towarzyszące im emisje dwutlenku węgla. Tradycyjne sposoby przetwarzania węgla na użyteczne związki przypominają pracę z nieszczelnym rurociągiem – spora część węgla po prostu ucieka do atmosfery jako niepożądany gaz, […]

Archeolodzy od lat badali skrawek ziemi w meksykańskim Parku Oxwatz, uważając go za jedno z wielu stanowisk z okresu Majów. Nazywano je X’baatún, co oznacza „miejsce, gdzie zbiera się wodę”. Pod koniec ubiegłego roku okazało się, że dotychczasowe założenia dotyczące tej lokalizacji były gigantycznym niedopowiedzeniem. To, co uważano za małą osadę, jest w rzeczywistości rozległą, […]

Megalityczne konstrukcje sprzed tysięcy lat, takie jak dolmen Menga, to monumentalne grobowce o wyjątkowym znaczeniu. Zlokalizowany w hiszpańskim mieście Antequera i wpisany na listę UNESCO, od niemal sześciu tysiącleci góruje nad okolicą. Powstał w epoce neolitu, a eksperci zakładali, iż pełnił swoją pierwotną funkcję tylko przez pewien czas. Okazuje się jednak, że jego historia jest […]

Niektóre dźwięki brzmią tak, jakby nie miały prawa istnieć: jęk “spod dna” oceanu, metaliczne strzały z zimowego jeziora albo basowy pomruk, który słyszy tylko część ludzi w mieście. To nie legenda ani creepypasta – te sygnały naprawdę zarejestrowano. Ziemia jest głośna, tylko rzadko słyszymy ją “w pełni”. Większość najbardziej osobliwych dźwięków powstaje w pasmach, które […]

Chiny zdecydowały się na przeprowadzenie wyjątkowego eksperymentu, który może na zawsze zmienić nasze podejście do pustynnienia, jednego z największych wyzwań środowiskowych współczesności. Wyobraźcie sobie, że na ruchome piaski pustyni spryskuje się… żywy klej. Nie chodzi tu o żadną chemiczną miksturę, ale o mikroorganizmy, które są na Ziemi od miliardów lat. To właśnie one są sercem […]

Na pustyniach Arabii Saudyjskiej kryje się niejedna zagadka, ale jedna z nich szczególnie zaprząta głowy badaczy i podróżników. Około 50 kilometrów na południe od oazy Tajma znajduje się formacja skalna, która wygląda, jakby ktoś celowo ustawił ogromny głaz na dwóch kamiennych podstawkach. To, co czyni ją wyjątkową, jest jednak coś zupełnie innego. Chodzi o niezwykłe, […]

Wyobraź sobie życie z jasnym umysłem, szybkim przetwarzaniem informacji i pamięcią, która nie płata figli. Mózg to nie tylko nasze centrum dowodzenia – to organ, który odpowiada za sposób, w jaki myślimy, czujemy i reagujemy na świat. Choć genetyka ma znaczenie, to współczesna neurobiologia jednoznacznie pokazuje, że ogromna część zdrowia mózgu zależy od codziennych wyborów.  […]

Data, którą przez dziesięciolecia wkuwaliśmy do egzaminów i powtarzaliśmy z podręczników, okazuje się błędna. Dotyczy ona początków potęgi, która wydała na świat Aleksandra Wielkiego. Jak do tego doszło? Wszystko za sprawą połączenia sił historyka i archeologa, które zaowocowało wnioskami kwestionującymi utrwalony przez wieki pogląd na narodziny państwa macedońskiego. To nie jest drobna korekta kalendarza, lecz […]

Wyżyna Tybetańska, jedno z najbardziej niedostępnych miejsc na Ziemi, okazała się miejscem odkrycia przenoszącego archeologów o ponad dwa tysiące lat wstecz. Badacze odkryli tam starożytną inskrypcję z czasów dynastii Qin, która może całkowicie zmienić nasze rozumienie wczesnej historii Chin. Wyryta w starożytnym piśmie, inskrypcja opisuje podróż pierwszego cesarza Chin, Qin Shi Huanga, na Płaskowyż Qinghai-Xizang. […]

We wrześniu ubiegłego roku poszukiwacz metali przeczesywał pola w Gosfield koło Braintree. Nie spodziewał się, że jego wykrywacz zarejestruje coś więcej niż zwykłe, współczesne zguby. To, co wyciągnął z ziemi, okazało się niecodziennym znaleziskiem, które łączy dwie różne epoki. To srebrna pieczęć oficjalnie uznana za skarb. I choć mierzy zaledwie 27,5 milimetra długości i 20,1 […]

Pytanie o największy kamień świata brzmi jak prosta zagadka z pub quizu. W praktyce to raczej geologiczna pułapka: wszystko zależy od tego, czy mówimy o pojedynczym bloku skały, ogromnej fałdzie warstw, czy po prostu o wielkim głazie, który stoi sobie samotnie jak eksponat w muzeum pod gołym niebem. I właśnie dlatego ten temat wraca jak […]

Sztuczna inteligencja rozwija się dziś trochę jak miasto budowane bez planu: każdy dorzuca nową ulicę, most albo tunel, a po roku nawet twórcy mają problem, żeby opowiedzieć, dlaczego akurat ta trasa działa szybciej od innej. W praktyce ten chaos widać szczególnie w modelach multimodalnych, które jednocześnie próbują rozumieć tekst, obraz, dźwięk czy wideo, a więc […]

Gdzieś na obrzeżach naszej galaktyki znaleziono gwiazdę, która wygląda tak, jakby ktoś zostawił ją w kosmicznej kapsule czasu. Jej skład chemiczny jest skrajnie ubogi w pierwiastki cięższe od wodoru i helu, czyli dokładnie to, czego astronomowie spodziewaliby się po obiektach powstałych, zanim Wszechświat zdążył się porządnie wzbogacić w metale. To odkrycie jest tak intrygujące nie […]

Gdzie szukać odpowiedzi na pytania o narodziny naszej planety? Czasem w wyjątkowo osobliwych miejscach, na przykład na gorących pustyniach zachodniej Australii. Tamtejsze skały, liczące sobie niemal 4 miliardy lat, stały się przedmiotem badań, które rewidują założenia dotyczące początków Ziemi. Okazuje się, że kluczowy etap w jej kształtowaniu mógł rozpocząć się znacznie później, niż przez dekady […]

Podczas rutynowych, ratowniczych prac archeologicznych we Włodzimierzu natrafiono na coś, co wskazuje na nagłą ucieczkę, której musieli dopuścić się ówcześni mieszkańcy. Odkrycie jest naprawdę wyjątkowe, nie tylko ze względu na ilość przedmiotów, ale także na ich stan. To jak zatrzymana w czasie kapsuła, której właściciel najwyraźniej nie wrócił, by ją odzyskać. Kupiec ukrył bransolety przed […]

Marzenia o stałej bazie na Marsie coraz częściej pojawiają się w poważnych planach agencji kosmicznych. Wizja ta napotyka jednak na bardzo przyziemną, a raczej międzyplanetarną, przeszkodę – koszty logistyczne. Wysłanie czegokolwiek z Ziemi na Czerwoną Planetę to przedsięwzięcie szalenie drogie. Transport każdego kilograma materiałów liczy się w dziesiątkach tysięcy dolarów. Tymczasem przyszli osadnicy będą potrzebować […]

Ostatnio tego nietoperza żywego widziano w 1970 r. Teraz gacek turkmeński znów pojawił się na naukowej mapie świata. Gacek turkmeński (Plecotus turkmenicus) był przez dekady symbolem naukowej zagadki. Znany dotąd jedynie z kilku okazów muzealnych przechowywanych w Rosji, stanowił dla chiropterologów (badaczy nietoperzy) niemal mityczne stworzenie – żadna współczesna obserwacja nie potwierdzała jego istnienia, choć […]

Przez stulecia miejscowe opowieści i stare zapiski mówiły o ukrytym świecie pod ulicami Cusco. Mówiono o labiryncie przejść, którymi inkascy władcy lub kapłani mogli przemieszczać się niewidoczni dla ludu. Nazywano go Chincana i traktowano raczej jako barwną legendę niż historyczny fakt. Brakowało namacalnych dowodów, lecz aura tajemnicy właśnie się rozwiewa. Archeolodzy potwierdzili bowiem istnienie rozległej, […]

Co można zrobić z odpadami jądrowymi, które przez dziesięciolecia stanowiły poważne wyzwanie dla środowiska? Okazuje się, że materiał postrzegany głównie jako problem może znaleźć nieoczekiwane zastosowanie w jednej z najważniejszych dziedzin współczesnej nauki – onkologii. W Wielkiej Brytanii rozpoczęto realizację projektu, który ma przekształcić przetworzony uran w precyzyjną broń przeciwko komórkom nowotworowym. Inicjatywa łączy świat […]

Aktualnie każdy postawiony budynek jest problemem z punktu widzenia globalnego ocieplenia. Beton, fundament naszej cywilizacji, od dawna ma status brudnego sekretu architektury. Jest wszędzie, ale koszt jego obecności okazuje się wyjątkowo wysoki dla planety. Oto jednak teraz pojawiła się koncepcja, która odwraca tę logikę o 180 stopni. Naukowcy z Worcester Polytechnic Institute pokazali światu materiał, […]

Nie trzeba science fiction ani teorii spiskowych, żeby się zdziwić. Wystarczy przyjrzeć się temu, co robi sama natura. Świecące morza, zwierzęta rozmnażające się bez partnera, organizmy, które “zmartwychwstają” po wyschnięciu albo potrafią sterować zachowaniem innych gatunków. To nie wyjątki. To dobrze udokumentowane, opisane w literaturze naukowej zjawiska. Przez długi czas traktowaliśmy je jako biologiczne ciekawostki. […]

Od stuleci średniowieczny Manuskrypt Wojnicza wydaje się opierać wszelkim próbom odczytania. Ta pięknie ilustrowana księga, wypełniona niezrozumiałymi glifami i tajemniczymi rysunkami roślin, gwiazd oraz nagich postaci, od dziesiątków lat rozpala wyobraźnię łowców sensacji oraz poważnych naukowców. Mimo zaawansowanych technologii, w tym uczenia maszynowego, nikt nie potrafi stwierdzić, czy skrywa głęboką wiedzę, czy jest tylko misternym […]

Wydaje się, że o początkach ludzkiej cywilizacji wiemy już sporo. Tymczasem każde nowe odkrycie dodaje nowych informacji w tym zakresie. Właśnie taka sytuacja ma miejsce we wschodniej Turcji, gdzie archeolodzy trafili na niepozorny przedmiot, mogący wiele powiedzieć o naszych neolitycznych przodkach. Na stanowisku Tadım Höyük w regionie Elazığ zespół badawczy natknął się na niewielką kamienną […]

Wyobraźcie sobie pojedyncze urządzenie elektroniczne, które potrafi przełączać się między funkcjami różnych obszarów mózgu. W jednej chwili działa jak neuron odpowiedzialny za przetwarzanie bodźców wzrokowych, by za moment przejąć zadania komórek planujących ruchy czy kontrolujących mięśnie. Naukowcom właśnie udało się to osiągnąć w rzeczywistości. Zespół badawczy z Loughborough University, Salk Institute oraz University of Southern […]