Woda z małego stawu zwykle kojarzy się z glonami, larwami komarów i mikroskopijną zupą życia, która żyje własnym rytmem. Tymczasem właśnie w takim środowisku wyłowiono coś, co potrafi wywrócić nasze intuicje o tym, czym w ogóle jest wirus. Chodzi o nowo opisany tzw. gigantyczny wirus, który infekuje ameby i robi to w sposób na tyle […]

Wyobraź sobie, że w idealnej próżni pojawia się charakterystyczny, niebieskawy błysk, jak ten znany z reaktorów jądrowych. Tyle że… w pustej przestrzeni kosmicznej nic nie powinno świecić w ten konkretny sposób, bo nie ma tam ośrodka, który pozwalałby na efekt Czerenkowa. A jednak fizycy pokazują dziś scenariusz, w którym taki sygnał mógłby być realny i […]

Oceaniczne głębiny kryją wiele, a mówimy o środowisku tak tajemniczym, że przez długie dekady oceanografowie wiedzieli, iż w Atlantyku brakuje pewnego kluczowego składnika, który występuje w jego siostrzanych akwenach, lecz nie potrafili go zlokalizować. Dopiero teraz, dzięki połączeniu cierpliwości i nowoczesnej technologii, udało się w końcu dostrzec to, czego brakowało. Okazuje się, że poszukiwana struktura […]

Archeolodzy w południowo-wschodniej Turcji natknęli się na przedmiot, który od razu uznali za wyjątkowy. Nie chodziło tylko o jego wiek, ale o poziom kunsztu i materiał, z jakiego został wykonany. To było coś, czego nie spodziewali się znaleźć wśród ruin średniowiecznego pałacu. Znalezisko pochodzi z wykopalisk w Wielkim Pałacu Artukidów w Hasankeyf, prowadzonych w ubiegłym […]

W niewielkim Lichtenau, pod warstwami ziemi i bruku, archeolodzy trafili na cenne źródło informacji o średniowiecznym życiu w tej części Europy. Odkryta konstrukcja to rozległa piwnica, ukryta w historycznym centrum miasta. Jej położenie, w pobliżu średniowiecznego zamku i głównego traktu miejskiego, Lange Straße, której historia sięga roku założenia miasta w 1321 roku, od dawna sugerowało, […]

Archeolodzy pracujący w Turcji natrafili na istotne znaleziska z punktu widzenia historii starożytnej Anatolii. Odkrycie dokonane w sporej odległości od znanej stolic sugeruje, że dotychczasowy obraz frygijskiego państwa mógł być zbyt uproszczony. Kopiec Karaağaç ma wyjątkowo monumentalny charakter, a jego lokalizacja wskazuje na konieczność rewizji tego, jak naprawdę zorganizowana była władza w czasach legendarnego króla […]

Przez dziesięciolecia w inżynierii materiałowej panowało proste przekonanie: rozdrobnij ziarna w metalu, a zyskasz wyższą wytrzymałość. Ta zasada stała się tak intuicyjna, że weszła do podręczników, laboratoriów i praktyki przemysłowej, od stopów stosowanych w lotnictwie po elementy ochronne. Teraz okazuje się, że w jednym z najbardziej brutalnych scenariuszy obciążenia może zadziałać… dokładnie odwrotnie. Nowe pomiary […]

Czasami można odnieść wrażenie, że świat staje się coraz gorszy. Wielu z nas jest głęboko przekonanych, iż podstawowa życzliwość oraz przyzwoitość odchodzą do lamusa, a społeczeństwo zmierza w złym kierunku. To uczucie jest tak powszechne, że wydaje się niepodważalną prawdą. Okazuje się jednak, że nasze odczucia mogą być zwodnicze. Podczas gdy ludzkie umysły skupiają się […]

Na terenie starożytnej Myry w południowej Turcji archeolodzy trafili na budowlę, którą trudno przegapić. Nie jest to ani typowa łaźnia, ani monumentalna fontanna. To coś, czego specjaliści jeszcze nie widzieli: kompleks termalny z II wieku wzniesiony bezpośrednio nad aktywnym źródłem. Znalezisko, określane jako bezprecedensowe, pokazuje, jak Rzymianie podchodzili do leczniczych właściwości wody. Odkrycie, na które […]

Kotlina Fergańska, przez wieki będąca tyglem kultur i kluczowym szlakiem handlowym, nie bez przyczyny wzbudza zainteresowanie archeologów. Działania na jednym z jej stanowisk przyniosły właśnie niezwykłe znalezisko, które dostarcza informacji o tym, jak budowano i broniono miast na skrzyżowaniu świata. Uczestnicy wykopalisk natknęli się na rozległy system dawnych fortyfikacji. Odkryte przez chińsko-uzbecki zespół mury obronne […]

Na śródziemnomorskim wybrzeżu współczesnego Izraela spoczywają ruiny, które od dziesięcioleci budzą żywe emocje nie tylko w świecie archeologii. Cezarea, niegdyś potężna rzymska metropolia, odsłania przed badaczami kolejne warstwy swojej przeszłości. Co takiego kryje w sobie to miejsce, że regularnie pojawia się w dyskusjach o najwcześniejszych dziejach chrześcijaństwa? Rozległy park archeologiczny, który dziś możemy zwiedzać, stanowi […]

Gdyby kiedyś ktoś przechwycił w kosmosie złotą płytę z Voyagerów, najtrudniejsze pytanie nie brzmiałoby wcale: co tu nagrano. Najpierw trzeba by ustalić: kiedy to powstało. Bez wspólnego kalendarza i bez pewności, czy rok oznacza cokolwiek dla innej cywilizacji, data na okładce byłaby tylko ludzkim kaprysem. I właśnie dlatego na tej międzygwiezdnej pamiątce ukryto coś, co […]

Zwykle, gdy myślimy o płatkach śniegu, wyobrażamy sobie delikatne kryształy rosnące w lodowatych chmurach, w rytmie zmiennej wilgotności i temperatury. Tymczasem podobna logika wyrastania z chaosu potrafi ujawnić się… w metalu i to w warunkach, które z zimą nie mają nic wspólnego. Badacze zaobserwowali, że podczas błyskawicznej syntezy nanocząstek można uzyskać struktury przypominające płatki śniegu, […]

Skąd wziął się ludzki język? To jedno z największych pytań, na które nauka wciąż szuka odpowiedzi. Okazuje się, że wskazówek możemy szukać nie tylko w skamielinach, ale również w działaniu naszego własnego mózgu. Badacze z Uniwersytetu Genewskiego zaobserwowali coś zaskakującego. Jak zauważyli, nasz najważniejszy organ w specyficzny sposób reaguje na dźwięki wydawane przez inne zwierzęta. […]

Prace prowadzone na brzegach rzeki Wear w północnej Anglii, niedaleko Sunderland, przyniosły znalezisko, które każe na nowo ocenić logistyczne zaplecze rzymskiej armii w tej odległej prowincji. Miejsce zwane Offerton okazało się nie być kolejnym śladem po niewielkim przyczółku. Znaleziska sugerują istnienie czegoś znacznie większego: zorganizowanego centrum wytwórczego, które funkcjonowało przez dziesięciolecia. To dopiero początek opowieści, […]

Przed rozpoczęciem budowy kolejnego osiedla mieszkaniowego w hrabstwie West Norfolk archeolodzy spodziewali się dość rutynowych znalezisk. Tymczasem pod warstwami ziemi, która przez wieki skrywała ślady dawnych kultur, natrafili na przedmiot, który może uaktualnić informacje o celtyckich wojownikach. To, co wydobyli uczestnicy wykopalisk, przez ponad dwa tysiąclecia czekało na swoją drugą premierę. Jak się okazało, w […]

Gdy myślimy o Czarnobylu, w pierwszej sekundzie pojawia się obraz opuszczonego miasta i betonowego sarkofagu. Tymczasem z perspektywy biologii to przede wszystkim wielki, niezamierzony eksperyment: co dzieje się z przyrodą, kiedy człowiek znika niemal z dnia na dzień, ale zostawia po sobie toksyczny “podpis” w glebie, roślinach i łańcuchach pokarmowych. Strefa Wykluczenia nie jest jednolitą […]

Przez większość powojennej historii chemii pewna reakcja stanowiła prawdziwą zmorę naukowców. Pozwalała na przebudowę cząsteczek, ale jej wyniki były kompletnie nieprzewidywalne, przez co uchodziła za laboratoryjną ciekawostkę bez praktycznego zastosowania. Dopiero teraz, po ośmiu dekadach, badaczom z Wielkiej Brytanii udało się odkryć mechanizm stojący za tym procesem. To odkrycie może znacząco wpłynąć na sposób projektowania […]

Wyspy Kanaryjskie od wieków kuszą biologów jak żywe laboratoria natury. To tutaj, w cieniu wulkanów i w izolacji od kontynentu, pająki przeszły genetyczną metamorfozę, która rzuca nowe światło na ewolucję genomów. Niedawne badania przeprowadzone przez zespół z Uniwersytetu Barcelońskiego przyniosły zaskakujące odkrycie, które może znacząco wpłynąć na nasze rozumienie ewolucji genomów. Analizując pająki z rodzaju […]

Wyobraźmy sobie miasto bez plastiku, bez stali, bez betonu z wytwórni. A jednak z kanalizacją, zbiornikami na wodę, drogami, które trzymają kierunek przez dziesiątki kilometrów i murami tak dopasowanymi, że nie wciśniesz między nie żyletki. To nie legendarna Atlantyda, a zadziwiająco zaawansowane technologie sprzed setek, a czasem tysięcy lat. W potocznym języku “technologia” to gadżety […]

Francis Perrin, francuski fizyk, w 1972 roku analizował rudy uranowe w zakładzie przetwórstwa paliwa jądrowego na południu Francji. Gdy spojrzał na wyniki, jego doświadczenie podpowiadało mu, że coś jest nie tak. Różnica w stosunku do oczekiwań wydawała się minimalna, lecz w precyzyjnym świecie fizyki jądrowej nawet tak drobne odstępstwo musiało mieć swoją przyczynę. To był […]

Mikroświat potrafi być hipnotyzujący. Widzimy go wszędzie, tylko zwykle bez szczegółów: w strukturze papieru, na krawędzi monety, w splocie swetra, w drobnych rysach na plastiku. Wystarczy dobra lupa albo mikroskop, aby odkryć, że zwykłe przedmioty mają swoje własne małe krajobrazy, pory, włókna i warstwy. Ta fascynacja nie jest zarezerwowana tylko dla biologów – takie hobby […]

Rutynowe prace w angielskim Broadway, poprzedzające nową inwestycję, odsłoniły coś znacznie cenniejszego niż fundamenty. Na stanowisku Milestone Ground w hrabstwie Worcestershire archeolodzy natrafili na grób, który skrywał przedmiot tak niezwykły, że nie ma swojego odpowiednika w całej znanej dokumentacji. Teren północnych Cotswolds są niczym prawdziwa księga dziejów. Ślady osadnictwa na Milestone Ground sięgają aż 8000 […]

Przez dziesięciolecia w świecie nauki toczył się spór o to, czy nasi wymarli krewniacy, neandertalczycy, byli zdolni do abstrakcyjnego myślenia i artystycznej ekspresji. Stereotyp prymitywnego jaskiniowca mocno się chwiał, ale brakowało nam mocnego, niepodważalnego dowodu. Odkrycie, o którym dziś powiemy, może być właśnie takim brakującym elementem układanki. Ale zacznijmy od początku. Wejście do jednej z […]