Co wiemy o społecznościach zamieszkujących region Bałtyku w czasach Jezusa? Zdecydowanie mniej, niż byśmy chcieli. Ale sytuacja powoli się poprawia, czego najlepszym dowodem jest odkrycie dokonane w pobliżu miejscowości Kambja, w okręgu Tartu. Na estońskiej ziemi archeolodzy natrafili na pozostałości nieznanego wcześniej grodziska, datowanego na około dwa tysiące lat.  Starożytny wał obronny – oczko w […]

Beton jest jednym z najbardziej paradoksalnych materiałów nowoczesnego świata. Utrzymuje mosty, tunele, osiedla i całe miasta, a jednocześnie ma słabość, która wraca jak źle zaleczona kontuzja: pęka. Czasem od obciążeń, czasem od skurczu, czasem od wysychania, a później te drobne rysy stają się bramą dla wilgoci, soli i korozji. Właśnie dlatego od lat trwa wyścig […]

Przywykliśmy myśleć o erupcji jak o katastrofie, która najpierw długo zbiera siły i wysyła czytelne ostrzeżenia: drży ziemia, grunt puchnie, gazy rosną, instrumenty zaczynają wariować. Problem w tym, że część wulkanów nie gra według tego scenariusza. Potrafią przejść do wybuchowej aktywności przy zaskakująco skromnym zestawie sygnałów, a to dla mieszkańców i służb monitorujących jest jeden […]

Mars od lat robi to samo: pokazuje coś intrygującego. Tym razem chodzi o wyjątkowo wysokie stężenia niklu w skałach z Neretva Vallis, dawnego kanału rzecznego prowadzącego do jeziora w kraterze Jezero. Łazik Perseverance wykrył tam w części skał nawet około 1,1% wagowego niklu, czyli najwięcej, ile do tej pory zaobserwowano w marsjańskim podłożu skalnym. To […]

W amerykańskim stanie Pensylwania znajduje się jedno z najbardziej niezwykłych i zarazem przerażających miejsc na świecie: niemal całkowicie opuszczone miasteczko Centralia, pod którym od ponad sześciu dekad nieprzerwanie płonie ogień. Historia tego miejsca jest tym bardziej zatrważającą, że jej początek sięga pozornie niewinnego incydentu. W konsekwencji dobrze prosperująca społeczność zmieniła się w niemal całkowicie opuszczoną […]

Wykopaliska prowadzone w obrębie stanowiska Tell el-Charuba przyniosły ich autorom sporo radości. Archeolodzy dotarli bowiem do dowodów na istnienie rozległej twierdzy o charakterze militarnym. Jej pochodzenie sięga około 3500 lat wstecz, co oznacza, iż obiekt ten wywodzi się z okresu tzw. Nowego Państwa, a dokładniej – czasów panowania faraona Totmesa I. Forteca z okresu panowania […]

Szybkie błyski radiowe od lat stanowią jedną z największych zagadek współczesnej astrofizyki. Te niezwykle krótkie, trwające zaledwie milisekundy, impulsy energii docierają do nas z najdalszych zakątków kosmosu, a ich moc bywa porównywalna z emisją całych galaktyk. Przez długi czas naukowcy mogli tylko spekulować, co za obiekt lub zjawisko jest w stanie wygenerować tak kolosalne wyładowanie. […]

Izomery jądrowe od lat stanowią jeden z najbardziej intrygujących tematów w fizyce. Te egzotyczne stany materii, które potrafią magazynować kolosalne ilości energii przez niezwykle długi czas, od dawna pobudzają wyobraźnię naukowców marzących o mikroskopijnych źródłach zasilania czy niebywale precyzyjnych zegarach. Mechanizmy rządzące uwalnianiem tej energii pozostawały jednak w dużej mierze zagadką. Zespół z Instytutu Fizyki […]

W oazie Bandikhan, na stanowisku znanym jako Bandikhan II, międzynarodowy zespół badawczy odsłonił pozostałości miasta liczącego około 3000 lat. Eksperci już teraz mówią, że to jedno z najważniejszych odkryć w regionie Azji Centralnej z ostatnich lat, ponieważ dostarcza ono informacji na temat początków urbanizacji oraz ogólnego rozwoju społeczności epoki żelaza. Osada z Azji dostarcza informacji […]

Rośliny od dawna mają pecha do ludzkich uproszczeń. Przyzwyczailiśmy się myśleć o nich jak o żywych dekoracjach: rosną, wyginają się ku światłu, czasem zamykają liście, ale w gruncie rzeczy mają być tłem. Tymczasem im uważniej nauka się im przygląda, tym częściej wychodzi na jaw, że to tło jest znacznie bardziej ruchliwe, wyczulone i zorganizowane, niż […]

Na pierwszy rzut oka wydaje się, że walka z zanieczyszczeniem powietrza i topnienie arktycznego lodu to dwa osobne światy. Jeden dotyczy kominów, elektrowni i miejskiego smogu, drugi lodu morskiego, burz śnieżnych i zimnego oceanu na drugim końcu planety. Klimat bardzo nie lubi jednak takiego porządku. Lubi za to łączyć odległe punkty mapy cienkimi, ale upartymi […]

Wielkie Jezioro Słone w Utah od lat jest symbolem środowiska, które kurczy się szybciej, niż region chciałby przyznać. Linia brzegowa cofa się, dno odsłania się coraz szerzej, a razem z nim wraca problem toksycznego pyłu unoszonego przez wiatr. W takim krajobrazie wiadomość o możliwie dużym zbiorniku słodkiej wody pod jeziorem brzmi niemal jak geologiczna ironia: […]

Na początku wszystko wydaje się proste. Nogi pracują, oddech trzyma rytm, głowa jeszcze wierzy, że to tylko dłuższy bieg z lepszym widokiem. Potem teren zaczyna się podnosić, powietrze robi się chłodniejsze albo przeciwnie, słońce mocniej przygrzewa na otwartej przestrzeni, a organizm bardzo szybko przypomina, że góry nie są dekoracją. To nie jest zwykłe przedłużenie treningu […]

Kosmiczna przestrzeń wokół Ziemi nie jest pustką, tylko ruchliwym placem budowy zrobionym z plazmy, fal uderzeniowych i pól magnetycznych. Wiatr słoneczny bez przerwy napiera na ziemską magnetosferę, zgniata ją od strony Słońca i rozciąga po stronie nocnej. Między tym naporem a ochronnym polem planety leży magnetosheath, czyli magnetopłaszcz – burzliwa strefa, w której wszystko jest […]

Najnowsze badania nad mikroskopijnymi organizmami pokazują, że granice fotosyntezy są znacznie bardziej elastyczne, niż się wydawało. Rewolucyjnym aspektem w tych działaniach okazała się identyfikacja mechanizmu, który pozwala jednej z alg przetrwać i produkować energię tam, gdzie światła praktycznie nie ma. Jak wytworzyć energię ze światła, gdy wokół panuje ciemność? Przez dziesięciolecia uważano, iż fotosynteza jest […]

W regionie Saksonii archeolodzy przebadali miejsca pochówku datowane na okres późnego neolitu, około 2750-2200 roku p.n.e. Tym sposobem zidentyfikowali dziesięć niemal nienaruszonych kurhanów, co samo w sobie jest rzadkością, ponieważ tego typu struktury zazwyczaj ulegają zniszczeniu w wyniku działalności rolniczej i erozji. Miedziana biżuteria z Saksonii pokazuje realia życia sprzed tysięcy lat Znalezisko uznano za […]

Przez półtora wieku wizerunek Richarda Carringtona pozostawał zagadką. W sieci krążyły błędne portrety, a jedyny autentyczny portret uważano za zaginiony. Aż do teraz, gdy przypadkowe znalezisko w internetowym antykwariacie może wreszcie przywrócić twarz człowiekowi, którego obserwacja z 1859 roku na zawsze zmieniła nasze postrzeganie Słońca. Kate Bond, asystentka archiwisty w Royal Astronomical Society, przeglądała internetowe […]

Badania DNA jednego z najsłynniejszych artefaktów chrześcijaństwa ponownie zapoczątkowały debatę nad jego pochodzeniem. Całun Turyński, czyli płótno, które miało okrywać ciało Jezusa po ukrzyżowaniu, od dekad jest przedmiotem sporów naukowych. Najnowsza analiza genetyczna przynosi jednak zaskakujący wątek w kontekście pochodzenia tego materiału.  Całun Turyński, czyli jeden z najważniejszych artefaktów chrześcijaństwa Badacze przeanalizowali próbki biologiczne zgromadzone […]

Jak (nie)wiele potrzeba archeologom, aby poznać sekrety dawnych cywilizacji? W przypadku społeczności zamieszkującej Pompeje źródłem takich informacji okazały się… pozostałości popiołu w kadzielnicach. To właśnie one opowiedziały historię o globalizacji sprzed dwóch tysięcy lat. Naukowcy po raz pierwszy odtworzyli nie tylko rytuały religijne starożytnych Rzymian, lecz również zapachy, które im towarzyszyły. Sieci handlowe i codzienne […]

Kałamarnice i mątwy wyglądają dziś jak zwierzęta skrojone pod nowoczesny ocean: szybkie, sprytne, zmienne, niemal niepokojąco sprawne. Trudno patrzeć na ich skórę zmieniającą kolory i nie mieć wrażenia, że ewolucja pozwoliła sobie tu na odrobinę fantazji. Tym ciekawsze jest to, że ich droga do sukcesu wcale nie przypominała nieustannego marszu naprzód. Wszystko wskazuje na to, […]

W 2009 roku w islandzkiej Krafli wydarzyło się coś, czego geolodzy i inżynierowie zwykle starają się uniknąć dlatego, że to piekielnie ryzykowne. W trakcie odwiertu geotermalnego w ramach projektu IDDP-1 wiertło zamiast spokojnie zmierzać ku supergorącym płynom hydrotermalnym, trafiło w magmę. Nie kilka kilometrów głębiej, nie w odległej teorii, tylko na głębokości nieco ponad 2 […]

Mechanika kwantowa od lat lubi drażnić zdrowy rozsądek. Mówi, że cząstka może zachowywać się jak fala, że dwa obiekty mogą pozostać splątane mimo odległości i że natura nie pyta naszej intuicji o zgodę. Tym razem fizycy pokazali coś, co brzmi jak kolejny atak na codzienną logikę: pary atomów zaobserwowano w stanie, w którym ich ruch […]

Pulsary od dawna uchodzą za jedne z najbardziej uporządkowanych dziwaków we wszechświecie. To pozostałości po martwych gwiazdach, upakowane do rozmiaru miasta, wirujące z obłędną prędkością i wysyłające wiązki promieniowania jak kosmiczne latarnie. Wydawało się, że ich radiowy głos jest już dobrze rozpisany: sygnał powstaje blisko powierzchni, nad biegunami magnetycznymi, a reszta to kwestia geometrii i […]

Morze Śródziemne przez lata uchodziło za stosunkowo bezpieczne pod względem tsunami, jednak najnowsze badania całkowicie podważają ten obraz. Coraz więcej dowodów pozwala sądzić, że region ten stoi w obliczu realnego i – co podkreślają badacze – nieuniknionego zagrożenia, które może dotknąć miliony ludzi zamieszkujących wybrzeża południowej Europy. Morze Śródziemne nie tak spokojne, jak mogłoby się […]