Marzenia o stałej bazie na Marsie coraz częściej pojawiają się w poważnych planach agencji kosmicznych. Wizja ta napotyka jednak na bardzo przyziemną, a raczej międzyplanetarną, przeszkodę – koszty logistyczne. Wysłanie czegokolwiek z Ziemi na Czerwoną Planetę to przedsięwzięcie szalenie drogie. Transport każdego kilograma materiałów liczy się w dziesiątkach tysięcy dolarów. Tymczasem przyszli osadnicy będą potrzebować […]

Ostatnio tego nietoperza żywego widziano w 1970 r. Teraz gacek turkmeński znów pojawił się na naukowej mapie świata. Gacek turkmeński (Plecotus turkmenicus) był przez dekady symbolem naukowej zagadki. Znany dotąd jedynie z kilku okazów muzealnych przechowywanych w Rosji, stanowił dla chiropterologów (badaczy nietoperzy) niemal mityczne stworzenie – żadna współczesna obserwacja nie potwierdzała jego istnienia, choć […]

Przez stulecia miejscowe opowieści i stare zapiski mówiły o ukrytym świecie pod ulicami Cusco. Mówiono o labiryncie przejść, którymi inkascy władcy lub kapłani mogli przemieszczać się niewidoczni dla ludu. Nazywano go Chincana i traktowano raczej jako barwną legendę niż historyczny fakt. Brakowało namacalnych dowodów, lecz aura tajemnicy właśnie się rozwiewa. Archeolodzy potwierdzili bowiem istnienie rozległej, […]

Co można zrobić z odpadami jądrowymi, które przez dziesięciolecia stanowiły poważne wyzwanie dla środowiska? Okazuje się, że materiał postrzegany głównie jako problem może znaleźć nieoczekiwane zastosowanie w jednej z najważniejszych dziedzin współczesnej nauki – onkologii. W Wielkiej Brytanii rozpoczęto realizację projektu, który ma przekształcić przetworzony uran w precyzyjną broń przeciwko komórkom nowotworowym. Inicjatywa łączy świat […]

Aktualnie każdy postawiony budynek jest problemem z punktu widzenia globalnego ocieplenia. Beton, fundament naszej cywilizacji, od dawna ma status brudnego sekretu architektury. Jest wszędzie, ale koszt jego obecności okazuje się wyjątkowo wysoki dla planety. Oto jednak teraz pojawiła się koncepcja, która odwraca tę logikę o 180 stopni. Naukowcy z Worcester Polytechnic Institute pokazali światu materiał, […]

Nie trzeba science fiction ani teorii spiskowych, żeby się zdziwić. Wystarczy przyjrzeć się temu, co robi sama natura. Świecące morza, zwierzęta rozmnażające się bez partnera, organizmy, które “zmartwychwstają” po wyschnięciu albo potrafią sterować zachowaniem innych gatunków. To nie wyjątki. To dobrze udokumentowane, opisane w literaturze naukowej zjawiska. Przez długi czas traktowaliśmy je jako biologiczne ciekawostki. […]

Od stuleci średniowieczny Manuskrypt Wojnicza wydaje się opierać wszelkim próbom odczytania. Ta pięknie ilustrowana księga, wypełniona niezrozumiałymi glifami i tajemniczymi rysunkami roślin, gwiazd oraz nagich postaci, od dziesiątków lat rozpala wyobraźnię łowców sensacji oraz poważnych naukowców. Mimo zaawansowanych technologii, w tym uczenia maszynowego, nikt nie potrafi stwierdzić, czy skrywa głęboką wiedzę, czy jest tylko misternym […]

Wydaje się, że o początkach ludzkiej cywilizacji wiemy już sporo. Tymczasem każde nowe odkrycie dodaje nowych informacji w tym zakresie. Właśnie taka sytuacja ma miejsce we wschodniej Turcji, gdzie archeolodzy trafili na niepozorny przedmiot, mogący wiele powiedzieć o naszych neolitycznych przodkach. Na stanowisku Tadım Höyük w regionie Elazığ zespół badawczy natknął się na niewielką kamienną […]

Wyobraźcie sobie pojedyncze urządzenie elektroniczne, które potrafi przełączać się między funkcjami różnych obszarów mózgu. W jednej chwili działa jak neuron odpowiedzialny za przetwarzanie bodźców wzrokowych, by za moment przejąć zadania komórek planujących ruchy czy kontrolujących mięśnie. Naukowcom właśnie udało się to osiągnąć w rzeczywistości. Zespół badawczy z Loughborough University, Salk Institute oraz University of Southern […]

Czy to świadomość tworzy czas, przestrzeń i materię – a nie odwrotnie? Nowa teoria rzeczywistości, którą przedstawia prof. Maria Strømme z Uniwersytetu w Uppsali, stawia na głowie nasze rozumienie Wszechświata. To próba zbudowania modelu, w którym u podstaw wszystkiego leży nie materia, lecz uniwersalne pole świadomości. W centrum zaproponowanego przez Marię Strømme modelu stoi jedna, […]

Przez ponad dwie dekady skamieniałość znaleziona na pustyni w Czadzie stanowiła prawdziwą łamigłówkę dla badaczy ewolucji człowieka. Sahelanthropus tchadensis, istota sprzed około siedmiu milionów lat, od samego początku wywoływał gorące spory. Część naukowców widziała w nim najwcześniejszego przodka ludzi, inni uważali go za zwykłą, choć ciekawą małpę. Kluczowe pytanie brzmiało: czy potrafił już chodzić na […]

Od ponad pół wieku rozwój elektroniki opiera się na jednym prostym założeniu: im mniejsze tranzystory i im gęściej upakowane ścieżki, tym większa moc obliczeniowa. Tymczasem natura od milionów lat korzysta z zupełnie innego rozwiązania. Zamiast krzemowych bramek logicznych używa białek wbudowanych w błony komórkowe, które sterują przepływem jonów. To właśnie te struktury, z pozoru kojarzone […]

Jeśli człowiek kiedyś zniknie z planety, “zwycięzcami” nie będą lwy ani orły. Świat po nas najchętniej przejmą specjaliści od przetrwania: niewybredni, odporni na stres, szybcy w rozrodzie i świetnie radzący sobie w krajobrazie, który sami zbudowaliśmy. To nie jest lista “najsilniejszych” – to lista najlepiej przystosowanych do chaosu. W rozmowach o “końcu świata” zwykle mylimy […]

Chińska energetyka jądrowa znów przyspiesza. W kraju, który od lat systematycznie zwiększa moce w tym sektorze, doszło do kolejnego istotnego wydarzenia. Tym razem w centrum uwagi znalazła się prowincja Fujian, gdzie realizowany jest projekt o naprawdę globalnej skali. Pierwszego stycznia 2026 roku oficjalnie rozpoczęła komercyjną pracę druga jednostka elektrowni jądrowej Zhangzhou. To kluczowy moment, który […]

Plastiki zalewają świat szybciej, niż potrafimy je odzyskiwać, a klasyczne metale coraz częściej nie spełniają wymagań nowoczesnej energetyki, lotnictwa czy elektroniki. Dlatego nauka o materiałach wchodzi dziś w nową fazę: zamiast godzić się na ograniczenia, zaczyna projektować materiały od zera. Zebraliśmy te najciekawsze. Globalna produkcja tworzyw sztucznych przekracza 400 mln ton rocznie, a znaczna część […]

Chiński jedwab od zawsze uchodził za synonim luksusu i niebywałej precyzji. Ta cienka, wręcz magiczna tkanina pokryta misternymi wzorami od wieków budziła podziw i pytanie: jak to w ogóle jest możliwe, by ludzka ręka stworzyła coś tak doskonałego? Okazuje się, że odpowiedź może kryć się w pewnym starożytnym urządzeniu, które zdaniem niektórych naukowców całkowicie zmienia […]

Co kryje ziemia wokół średniowiecznego zamku Fonmon w Walii? Prace archeologiczne, które tam trwają, mogą wymusić na historykach ponowne przemyślenie tego, jak wyglądały początki wspólnot chrześcijańskich na tych terenach. Archeolodzy odkopali tam cmentarzysko z 58 szkieletami pochodzącymi z VI lub VII wieku. Sam fakt istnienia nekropolii z tego okresu jest cenny, lecz prawdziwą zagadką pozostaje […]

Przez długi czas istnienie samotnych planet przemierzających pustkę między gwiazdami było jedynie teorią. Teraz astronomowie mogą z całą pewnością wskazać taki obiekt i, co więcej, dokładnie go zważyć. To odkrycie otwiera zupełnie nowy rozdział w naszej wiedzy o naszej galaktyce. Kluczową rolę w tym przełomie odegrali polscy naukowcy z Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego. Ich praca […]

Kolejny rok za nami, a klimatyczna układanka staje się coraz bardziej niepokojąca. Choć pełne, oficjalne dane za 2025 rok pojawią się dopiero na początku przyszłego roku, pierwsze analizy malują obraz planety pod presją ekstremalnych zjawisk. Europejski program obserwacji Ziemi Copernicus oraz agencja AFP, korzystając z sieci satelitów i stacji pogodowych, zaczynają składać ten obraz w […]

Pod gigantycznym głazem, u stóp góry Hora na północy Malawi, archeolodzy natrafili na coś, zmienia wiedzę o naszych najdawniejszych przodkach. To znalezisko każe zupełnie inaczej spojrzeć na społeczności łowców-zbieraczy sprzed niemal dziesięciu tysięcy lat. Okazuje się, że ich życie duchowe i organizacja mogły być o wiele bogatsze, niż do tej pory przypuszczaliśmy. Odnalezione ślady po […]

Kiedy w 1962 roku Michel Siffre szykował się do zejścia do lodowej jaskini Scarasson w Alpach, jego głównym celem były badania geologiczne. Młody francuski naukowiec nie spodziewał się, że ta wyprawa diametralnie zmieni bieg jego życia i przypadkiem utoruje drogę dla zupełnie nowej dziedziny nauki. Zamiast krótkiego pobytu, spędził pod ziemią dwa długie miesiące, celowo […]

Wyrzucane resztki jedzenia kojarzą się zwykle z poczuciem winy i przepełnionym koszem, a nie z technologią. Tymczasem coraz częściej to właśnie odpady z kuchni i przemysłu spożywczego stają się surowcem do rzeczy, które w rolnictwie i zdrowotnych innowacjach potrafią zrobić realną różnicę. Najnowszy pakiet badań pokazuje to na czterech bardzo różnych przykładach: od naturalnej ochrony […]

To odkrycie ma w sobie coś z filmowego zwrotu akcji: u wybrzeży greckiej wyspy Milos naukowcy trafili na rozległe pole kominów i wycieków hydrotermalnych i to na głębokościach, które nie kojarzą się z klasycznym światem czarnych dymiących kominów z oceanu. Zamiast kilometrów w dół: kilkadziesiąt do dwustu kilkudziesięciu metrów. A zamiast jednego punktu na mapie: […]

Popocatépetl to nie tylko ikoniczny szczyt Meksyku, lecz również permanentne zagrożenie. Wulkan, którego krater dymi niemal bez przerwy, stanowi bezpośrednie niebezpieczeństwo dla 25 milionów ludzi żyjących w jego cieniu. Przez dekady naukowcy mogli tylko domyślać się, co dokładnie dzieje się pod jego powierzchnią. Teraz, po latach prób, w końcu udało się zajrzeć w głąb tego […]