Gdyby Ziemia miała pamiętnik, nie byłby zapisany literami, tylko warstwami. Cienkimi jak kartka i grubymi jak mur. Jedne powstawały w ciszy na dnie morza, inne w huku erupcji. W jednych zaszyte są kości i pyłki, w innych chemiczne podpisy dawnej atmosfery. Geologia uczy, że planeta nie “opowiada” historii wprost – ona ją koduje. A my […]

Pewnego dnia budzisz się i doświadczasz nietypowej ciszy. Nie ma brzęczenia nad łąką, nie ma komarów przy jeziorze, nie ma muszek nad koszem na owoce. Nie ma owadów. A potem – dzień po dniu – zaczynają znikać rzeczy, które brałeś za oczywiste: kolory, zapachy, smaki, ptaki w powietrzu i żyzność gleby pod stopami. To scenariusz […]

Wyobraźmy sobie, że w gąszczu niezwykle skomplikowanej fabryki, jaką jest ludzka komórka, można precyzyjnie umieścić maleńką, wykonaną na zamówienie część. Do niedawna było to czystą fantazją, graniczącą z science fiction. Przestrzeń wewnątrz komórki to niezwykle zatłoczone i delikatne środowisko. Średnica ludzkiej komórki to zaledwie około 20 mikrometrów, czyli mniej więcej jedna piąta grubości włosa. W […]

Jeśli masz kota, na pewno znasz te wszystkie dźwięki – od porannego „miau” przy misce po wieczorne, głębokie mruczenie na kolanach. Ale co, gdyby okazało się, że w tej kociej symfonii jeden z nich jest niepowtarzalnym identyfikatorem, czymś w rodzaju głosowego odcisku palca? Naukowcy z Berlina postanowili to dokładnie sprawdzić, a ich wnioski mogą zupełnie […]

Koniec wojny był już niemal przesądzony, gdy 14 kwietnia 1945 roku niemiecki okręt podwodny U-1206 prowadził rutynowy patrol u szkockich wybrzeży. Dla 27-letniego kapitana Karla-Adolfa Schlitta był to pierwszy rejs bojowy w roli dowódcy. Młody oficer mógł się spodziewać wielu zagrożeń: alianckich okrętów, min morskich czy samolotów. Z pewnością jednak nikt na pokładzie nie brał […]

Czy przemoc to “wynalazek” nowoczesnych państw i wojen totalnych? Archeologia pokazuje coś innego. Ślady walk, zabójstw i zorganizowanej agresji są zapisane w kościach ludzi sprzed tysięcy lat – dosłownie. I coraz lepiej potrafimy je czytać. Najbardziej bezpośrednim dowodem przemocy w dawnych społeczeństwach są ludzkie szczątki. Archeolodzy od dekad analizują kości pod kątem urazów, które nie […]

W głębi centralnego Meksyku, w miejscu gdzie przez lata prowadzono jedynie rutynowe prace, zdarzyło się coś niezwykłego. Zespół badawczy z Narodowego Instytutu Antropologii i Historii (INAH) natknął się na wejście do grobowca, którego stan zachowania zaparł dech w piersiach nawet doświadczonym naukowcom. Znalezisko wywarło tak duże wrażenie, że prezydent Meksyku, Claudia Sheinbaum Pardo, publicznie określiła […]

Kiedy myślimy o OpenAI, przed oczami stają nam przede wszystkim czaty z AI, generowanie obrazów czy pisanie kodu. Jednak firma, która wywołała globalną rewolucję w dziedzinie dużych modeli językowych, od pewnego czasu po cichu szykuje się do kolejnego wielkiego skoku – tym razem w stronę świata fizycznego. Choć oficjalnie robotyka nie figuruje jeszcze w ich […]

Kosmiczny samolot Dream Chaser, który przez lata miał być kluczowym graczem w zaopatrywaniu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS), właśnie zmienił kurs… i to znacząco. Po dziewięciu latach współpracy Sierra Space i NASA postanowiły przewartościować dotychczasowe plany, a to samo w sobie może oznaczać poważną zmianę w podejściu do komercyjnych lotów kosmicznych. Nie chodzi tu wyłącznie o […]

Morza widziały wiele, ale nic tak wyraźnie nie pokazuje ludzkiej ambicji jak największe statki świata. Każdy z tych kolosów był odpowiedzią na konkretne potrzeby epoki – i jednocześnie próbą przesunięcia granicy “największego”. Morza i oceany od zawsze były naturalną granicą ludzkich ambicji, ale też ich sprawdzianem. Każda epoka miała swoje “największe statki świata” – od […]

Nowe badania sugerują, że największa bariera w druku 3D metali właśnie zaczyna pękać, a kluczem do zmiany ma być przejęcie kontroli nad samym procesem tworzenia się materiału. Tradycyjne podejście do druku 3D metali ogranicza się w dużej mierze do stosowania sprawdzonych, prostych stopów. W przypadku klasycznych stopów, takich jak różne odmiany stali, inżynierowie mają za […]

Od ponad siedemdziesięciu lat w językoznawstwie obowiązywała pewna fundamentalna zasada. Uznawano, że ludzka mowa to skomplikowany system reguł, które w naszych umysłach budują hierarchiczne struktury: coś w rodzaju rozgałęzionych drzew składniowych. To one miały odpowiadać za naszą nieprawdopodobną zdolność do tworzenia nieskończonej liczby nowych, nigdy wcześniej nieusłyszanych zdań. Teraz pojawia się praca naukowa, która rzuca […]

Nie każda inspiracja przychodzi z poradnika o sukcesie. Czasem dużo mocniej działa historia człowieka, który latami błądził, popełniał błędy, był ignorowany albo wyśmiewany, a mimo to nie odpuścił. Biografie naukowców i odkrywców potrafią być wyjątkowe, bo często są to opowieści o obsesji poznania, o cierpliwości, o samotności i o momentach, w których świat jeszcze nie […]

W belgijskim Tongeren, uznawanym za najstarsze miasto kraju, archeolodzy przez dekady przechowywali w magazynach skarby, nie mając pojęcia o ich wartości. Dopiero współczesna technologia pozwoliła przemówić zwykłym, poczerniałym kawałkom drewna, które okazały się bezcennym archiwum codzienności. To opowieść o urzędnikach, kupcach i żołnierzach, którzy prowadzili życie na dalekiej północy Rzymskiego Imperium. Historia zaczęła się niemal […]

Wojny rzadko wygrywa ten, kto ma po prostu więcej czołgów, samolotów i żołnierzy. Historia pokazuje, że równie ważne jak stal, paliwo i amunicja bywa dobrze zaprojektowana iluzja. Wystarczy, że jedna strona uwierzy w nieistniejącą armię, fałszywy kierunek uderzenia albo fikcyjną przewagę technologiczną, a cała misterna układanka planów zaczyna się sypać. Co gorsza, prawda bardzo często […]

Naukowcy mają przed sobą nie lada wyzwanie: szczątki ogromnego stworzenia, które nie chce się wpasować w żaden znany przyrodniczy katalog. Mierzący ponad siedem i pół metra organizm żył 420 milionów lat temu, w czasie, gdy życie na lądzie ledwo raczkowało. I choć jego forma może kojarzyć się z grzybem, to wszelkie próby zaklasyfikowania go kończą […]

Jeśli siedzicie trochę w smartfonowych ciekawostkach, to zapewne kojarzycie markę Caviar. Jest to firma, która od lat zamienia telefony (i inne gadżety) w kosztujące krocie dzieła sztuki, wykorzystując do tego celu złoto, drogie kamienie czy takie materiały, jak ząb T-Rexa. Jednak teraz postanowili pójść o krok dalej i wzięli na warsztat… robota humanoidalnego. I tak […]

Pod jedną z arterii na przedmieściach Rzymu, Via Pietralata, archeolodzy natrafili na ślady zupełnie innego świata. Rozległy kompleks, który istniał tu przez blisko siedemset lat, dostarcza istotnych informacji na temat rozwoju Wiecznego Miasta. Okazuje się, że jego dzieje toczyły się nie tylko wokół Forum Romanum. Badania prowadzone od 2022 roku w rejonie Acacia Park 2 […]

Niedawno pisałam o ambitnych planach Hyundaia dotyczących wprowadzenia Atlasa na linie produkcyjne, co z perspektywy technologicznej wygląda na fascynujący krok milowy. Jednak podczas gdy zarząd koncernu świętuje sukcesy na targach w Las Vegas, pracownicy w koreańskich zakładach patrzą na te innowacje z rosnącym niepokojem. Konflikt, który tlił się od pewnego czasu, wszedł właśnie w nową […]

W kosmologii jest kilka zdań, które powtarza się jak mantrę, bo porządkują cały bałagan w głowie. Jedno z nich brzmi: ciemna materia musi być zimna. Bez tego galaktyki nie miałyby jak powstać w znanej nam formie, a Wszechświat wyglądałby bardziej jak wygładzona zupa niż sieć pełna węzłów i pustek. Najnowsza praca nie obala tego zdania […]

Kiedy myślimy o robotyzacji fabryk, przed oczami stają nam zazwyczaj wielkie, żółte ramiona spawalnicze, odgrodzone od ludzi wysokimi klatkami. To jednak obraz, który w ostatnich miesiącach jest sukcesywnie zacierany, zwłaszcza w Chinach. Najnowszym przykładem innowacji na halach produkcyjnych jest nowoczesna fabryka turbin wiatrowych SANY RE. Po halach, ramię w ramię z ludźmi, spacerują tam roboty […]

Koty Schrödingera mają to do siebie, że w popkulturze są miękką metaforą, a w laboratorium twardą listą problemów do rozwiązania. Bo superpozycja przestaje być filozoficznym żartem dokładnie w momencie, gdy próbujesz ją utrzymać dla obiektu, który ma tysiące atomów, własną temperaturę, zderzenia z resztkami gazu i całą masę sposobów, żeby natychmiast stać się klasyczny. Właśnie […]

W astronomii są odkrycia, które nie tyle dodają kolejny klocek do układanki, co brutalnie pokazują, że część instrukcji obsługi Wszechświata mamy wciąż w wersji roboczej. Najnowszy przykład to wyjątkowo odległy kwazar z wczesnego kosmosu: obiekt, który rośnie w tempie uznawanym za skrajne, a jednocześnie zachowuje się tak, jakby… nie czytał podręcznika od akrecji. Najprościej mówiąc: […]

Zwykle, gdy mówi się o tym, jak Ziemia wyszła z epoki cieplarnianej po wyginięciu dinozaurów, padają te same hasła: spadek CO₂, zmiany w cyrkulacji oceanów, wietrzenie skał. Tyle że od dekad w tej układance brakowało jednego solidnego pokrętła, które potrafiłoby wytłumaczyć, dlaczego w skali dziesiątek milionów lat planeta tak wyraźnie przestawiła się z tropikalnego trybu […]